WaarvanAkte.eu | Een lijstweergave van Limburgse oorkonden

1270 (lees 1279) september 6

Walram, seigneur de Valkenburg et Monjoie, annonce que le directeur et le couvent de Sint-Gerlach à Houthem, avec le consentement du doyen et du chapitre de l'église de Saint Servais à Maastricht, en libre possession du chapitre, ont construit un mur d'enceinte autour de leur monastère sur une pièce de terre d'un "bunder" de longueur et d'un "roede" de largeur du côté de Berg contre un intérêt annuel héréditaire de deux penning liégeois. Walram reconnaît qu'il n'a aucun droit sur ce terrain.

Thorn

Numéro 26

Église

1267 juli 6

Dirk van Heeswijk, chevalier, s'est engagé - au nom du couvent de l'abbaye de Thorn - à obtenir à ses frais la charte de l'évêque d'Utrecht, dans laquelle la nomination et la présentation du curé proposé par lui dans l'église d'Avezaath ont été réglées par l'abesse de Thorn, ainsi que ses revenus. La collation revenait à l'abbesse de Thorn. Après avoir obtenu cette charte, Dirk acquérira de l'abbesse et du couvent de Thorn les dîmes en fermage et tous les autres biens que possède l'abbaye d'Avezaath, à l'exception des biens que l'abbaye Saint-Paul d'Utrecht possède de l'abbé et du couvent de Thorn. Aussi le chevalier Otto van Zoelen ne rendra-t-il pas non plus d'hommage féodal à Dirk van Heeswijk pour les biens qu'il détient temporairement de l'abbesse et du couvent de Thorn. Tant que l'affaire n'est pas réglée, Dirk ne s'appropriera pas les biens appartenant à l'église d'Avezaath sans le consentement de l'abbesse et du couvent ou du curé d'Avezaath. Et dès que l'église d'Avezaath sera vacante, Dirk présentera le prêtre Gérard van Avezaath pour son installation. Si Dirk ne reçoit pas la charte de l'évêque d'Utrecht dans les six mois, tout accord et toute promesse entre lui et l'abbesse et le couvent de Thorn seront résiliés.

Kloosterrade

Numéro 26

Église

1226 februari 11

Koenraad, évêque de Porto et de Sainte-Rufina et légat du pape, fixe le nombre de moniales à l'abbaye de Kloosterrade à un maximum de 30.

Chapitre de St Servaas

Numéro 26

Économique

1267 januari 25

Les échevins de Maastricht ont donné mandat à Jan, parent de Tis, de vendre aux jeunes filles Ida et Margareta, béguines, filles de Godfrey de Wiggarberge, un cens annuel de douze shillings Luiks et deux chapons, attaché à une maison située sur le Houtmarkt (à Maastricht).

Thorn

Numéro 27

Église

1268 september 6

Henri, frère mineur, évêque de Chiemsee et evêque adjoint de Henri III, évêque de Liège, déclare avoir consacré cinq autels à l'abbaye de Thorn. Pour ces autels, il accorde à partir du jour de la consécration et pendant les trente jours qui suivent, à tous ceux qui se repentent, une indulgence de cent jours et une dispense de quarante joursde jeûne. Une indulgence similaire est désormais accordée à chaque fête annuelle de la dédicace de cet autel, aux fêtes en l'honneur de Marie pour tous les autels consacrés dans le monastère et aux jours des saints, à qui un autel est dédié et à tous les fidèles qui souhaitent apporter leur aide au monastère.

Sint-Gerlach

Numéro 27

Économique

1279 december 28

Les échevins de Maastricht annoncent que :

1. Oger, seigneur de Borgharen, chevalier, gouverneur de Maastricht, avec le consentement de sa femme et de leurs enfants, a fait don de la quatrième partie d'une maison en pierre, située sur le Graanmarkt à Maastricht, à l'administrateur et au couvent de Sint-Gerlach à Houthem.

2. Jan, fils de feu Wijnand, chevalier, et ses enfants ont renoncé à un quart de part dans cette maison.

3. Dirk de Lata Platea a renoncé à un quart de part dans cette maison, ainsi qu'à la moitié d'un quart de part qui lui revient par droit d'héritage.

4. Oda, mère de Dirk, avec le consentement de ses enfants, a donné héréditairement une moitié d'un quart de part dans cette maison à l'administrateur et couvent de Sint-Gerlach contre une accise annuelle de quinze "schellings" liégeois. L'administrateur et le couvent paieront l'impôt foncier à l'évêque de Liège et Oda ne donnera ni ne recevra aucun prélèvement.

Schepenen van Maastricht oorkonden dat Oger, heer van Borgharen, ridder, voogd van Maastricht, met instemming van zijn echtgenote en hun kinderen een vierde deel van een stenen huis, gelegen aan de Graanmarkt te Maastricht, geschonken heeft aan proost en convent van Sint-Gerlach (te Houthem), dat Jan, zoon van wijlen Wijnand, ridder, en zijn kinderen afstand hebben gedaan van een vierde deel in dat huis, dat Dirk de Lata Platea afstand heeft gedaan van een vierde deel in dat huis alsmede de helft van een vierde deel dat hem erfrechtelijk toekomt en dat Oda, moeder van Dirk, met instemming van haar kinderen de helft van een vierde deel in dat huis erfrechtelijk gegeven heeft aan proost en convent van Sint-Gerlach tegen een jaarlijkse cijns van vijftien schelling Luiks. Proost en convent zullen de grondcijns betalen aan de bisschop van Luik en Oda zal geen verhef geven of ontvangen.

Origineel

A. Maastricht, RHCL, toegangsnr. 14.D003, archief klooster Sint-Gerlach te Houthem, inv. nr. 63, reg. nr. 22.

Aantekeningen op achterzijde: 1° door laatste kwart 14^e-eeuwse hand: S j. – 2° door 15^e-eeuwse hand: Dit is der breyff weir ons dat hus van Trech dat steynen hus halff gegeven hubt. – 3° door 17^e-eeuwse hand: 1279.

Bezegeling: vijf uithangend bevestigde zegels, die aangekondigd zijn, namelijk: S1 van Godfried, (zoon van vrouwe) Osa, schepen van Maastricht, van bruine was, beschadigd. – S2 van Jan Suevus, schepen van Maastricht, van bruine was, beschadigd. – S4 van Olbert Colsop, schepen van Maastricht, van bruine was, beschadigd. – S5 oorspronkelijk een fragment van Godfried van Montenaken, schepen van Maastricht, dat echter bij de restauratie tussen maart 1975 en oktober 1976 abusievelijk vervangen is door een fragment van een onbekende zegelaar, van bruine was, beschadigd, zie Venner, ‘Zegels klooster Sint-Gerlach’, 163; en één bevestigingsplaats voor het aangekondigde zegel van Hendrik Grinart, schepen van Maastricht, (SD3). Venner signaleert dat in onderhavige oorkonde de gebruikelijke anciёnniteit bij de schepennamen niet gevolgd is in de intitulatio, maar dat de zegels wel in die volgorde bevestigd zijn. Voor een beschrijving en afbeelding van S1, S2, S4 en S5, zie Venner, ‘Zegels klooster Sint-Gerlach’, respectievelijk 162, 162,162-163 en 163.

Uitgave

a. Nève, De dertiende-eeuwse schepenoorkonden, 53-55, nr. 1279.12.28 (met vertaling), naar A.

Afschrift

Niet voorhanden.

Regesten

Franquinet, Beredeneerde inventaris St. Gerlach, IV, 24, nr. 21. – Haas, inventaris Sint Gerlach, 75, reg. nr. 22. – Idem, Chronologische lijst, 73, reg. nr. 187.

Datering

Het gebruik van paasstijl in het bisdom Luik is verondersteld, zie Camps, ONB I, XXI, en Dillo en Van Synghel, ONB II, XVII.

Ontstaan

Deze oorkonde is geschreven door een scriptor die ook Maastrichtse schepenoorkonden mundeerde. Hij schreef onder meer een schepenoorkonde d.d. 1285.06.20 ten behoeve van

Sint-Servaas te Maastricht (Maastricht, RHCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 455).

Kloosterrade

Numéro 27

Économique

1226 juli [7]

Henri IV, duc de Limbourg et comte de Berg, avec le consentement de sa femme et de ses fils, fait don à l'abbaye de Kloosterrade de sa ferme Nieder-Ritzerfeld.

Chapitre de St Servaas

Numéro 27

Économique

1267 maart 20

Les échevins de Maastricht ont donné mandat à Tielman Printhagen de vendre à Gijsken, fils de Causen, une rente annuelle de dix shillings Luiks, établie sur une maison dans la Kapoenstraat (à Maastricht).

Thorn

Numéro 28

Mentions légales

1269

L'abbé Hendrik et le couvent de l'abbaye Saint-Paul d'Utrecht s'engagent à échanger pendant cinq ans tous les revenus de leurs dîmes et biens à Zandwijk contre de l'argent et à remettre cet argent à l'abbesse et au couvent de Thorn en compensation des loyers impayés à Dirk van Heeswijk pour les biens d'Avezaath et de Hemert. En cas de conflit entre les abbesses à ce sujet, elles confieront la décision à deux arbitres nommés. Un éventuel troisième arbitre sera également prévu. L'abbé et le couvent de l'abbaye de Saint-Paul désignent également des garants pour la réalisation et l'exécution des conditions. A la demande de l'abbesse et du couvent de Thorn ou de leur gérant, ces garants viendront à Rhenen ou à Tiel et y resteront jusqu'à ce que l'affaire soit réglée à la satisfaction de l'abbesse et du couvent de Thorn.

Sint-Gerlach

Numéro 28

Économique

1280 januari 30

L'abbé et le couvent de Kloosterrade vendent tous leurs biens à Houthem, situés dans la terre et la juridiction du seigneur de Valkenburg, à l'administrateur et au couvent du monastère Sint-Gerlach à Houthem pour onze marcs de Liège. Avec cette somme, l'abbaye de Kloosterrade achète la ferme de Gerse.

Kloosterrade

Numéro 28

Mentions légales

1231 juni 23

Le baillij, les échevins et les citoyens d'Aix-la-Chapelle rendent un jugement dans un litige entre l'abbaye de Kloosterrade, d'une part, et le chevalier Reinier et son frère, d'autre part, qui contestent au nom de Jutta et de Margaret un transfert de propriété effectué par cette dernière lors de son entrée à l'abbaye, jugement par lequel la propriété est assignée à l'abbaye.

Chapitre de St Servaas

Numéro 28

Économique

1268 september 22

Le roi romain Richard (de Cornouailles) déclare avoir vu et entendu la charte du roi romain Henri V datée de 1109 et la confirme à la demande du prévôt, du doyen et du chapitre de St Servais à Maastricht.

Rooms-koning Richard (van Cornwall) vidimeert en bevestigt op verzoek van proost, deken en kapittel van Sint-Servaas te Maastricht de oorkonde van rooms-koning Hendrik V d.d. 1109.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 48.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S1 van rooms-koning Richard van Cornwall, van rode was, beschadigd. Voor een beschrijving en afbeelding van S1, zie Venner,‘Zegels’, nr. 48.

Afschriften

B. 15^e eeuw, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 31 (cartularium), fol. 189r-190v, onder de rubriek: Item tenores omnium et singulorum exhiborum sequuntur per ordinem in hunc modum et sunt tales, en onder caput: Item tenores litterarum imperialium recolende memorie serenissimi principis domini Richardi, Romanorum regis, sigillo eius ut videbatur, regio rubee cere rotondo in cordula rubei croceique colorum impendente in quo ymago imperatoris ceptrum regale in dextra, et pommum imperiale cum cruce superposita in sinistra gestantia et circumferentia vero hii caractere: Richardus, Dei gratia Romanorum rex, semper augustus, expressi habebantur et videbantur bullatarum et sigillatarum sequuntur et sunt tales, naar A. – C. 17^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 14.B002A, archief van het kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 12 (cartularium) = Cartularium ecclesie collegialis Sancti Servati (aldus) Trajecti ad Mosam, tomus secundus, Documenta imperialia et ducalia, fol. 38r-40r, onder caput: Imperialia, en onder de rubriek: De libertate officiatorum et ministrorum ecclesie de iurisdictione quequi prepositi, decani et canonici etc., mogelijk naar A. – D. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 369, onder de rubriek: 1268, Richardus, Romanorum rex, confirmat privilegia ab imperatori Henrico quinto ecclesie Sancti Servatii data, datum Aquisgrani, 22 oktobris 1268, mogelijk naar A of C.

Uitgave

a. Böhmer, Acta imperii selecta, 313-314, nr. 387, naar A.

Samenhang

Voor de oorkonde van rooms-koning Hendrik V uit 1109, zie Collectie Sint-Servaas, nr. 3.

‍

Sint-Gerlach

Numéro 29

Économique

1286 (april 12-27)

Adolf, abbé de l'abbaye de Saint-Michel à Siegburg, permet à Herman Scotto, un moine de cette abbaye, d'acquérir et d'utiliser pour lui-même l'héritage qui lui reviendrait à la mort de sa belle-sœur Geertrui van Siecht, une béguine de Maastricht.

Thorn

Économique

1269 juni

Henri, abbé, et le couvent de l'abbaye Saint-Paul d'Utrecht déclarent avoir reçu les dîmes et autres biens de Hemert en bail perpétuel de l'abbesse et du couvent de Thorn moyennant un paiement annuel. A cela s'ajoute une stipulation en cas de non-paiement, par laquelle l'officialité liégeoise peut en dernière instance placer l'abbaye Saint-Paul sous interdit si elle n'a pas payé les sommes dues à l'abbaye de Thorn un an après la date de paiement fixée.

Sint-Gerlach

Numéro 30

Économique

1286 april 28

Jan, administrateur à Millen, déclare que Herman Scotto, moine de l'abbaye de Saint-Michel à Siegburg, a vendu les biens de la paroisse d'Oirsbeek qui lui sont échus à la mort de sa belle-sœur Geertrui van Siecht, béguine à Maastricht, à l'administrateur de Sint-Gerlach à Houthem.

Kloosterrade

Numéro 30

Église

1234 juni 21

Siméon, évêque d'Ani, pèlerin de Saint-Jacques-de-Compostelle, accorde une indulgence de 15 jours à tous ceux qui visitent l'abbaye de Kloosterrade le jour de la fête de Jean-Baptiste (24 juin).

Chapitre de St Servaas

Numéro 30

Mentions légales

(1269)

Guillaume, tuteur, Arnoud, bailli, Ywein, meier, et les échevins d'Aix-la-Chapelle notifient à Otto (d'Everstein), prévôt des églises impériales d'Aix-la-Chapelle et de Maastricht, que personne d'autre que le roi ou l'empereur romain ne peut modifier la loi en vigueur depuis plus de soixante ans sur les rives du chapitre de Saint-Servatius à Maastricht.

Willem, voogd, Arnoud, schout, Ywein, meier, en schepenen van Aken berichten Otto (van Everstein), proost van de keizerlijke kerken van Aken en Maastricht, dat niemand anders dan de rooms-koning of keizer verandering kan brengen in het al meer dan zestig jaar geldende recht in de banken van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht.

Origineel

[A]. Niet voorhanden, maar bekend uit B.

Afschrift

B. 1270 augustus 28, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 928, vidimus door Hendrik, proost van de Sint-Apostelenkerk te Keulen, en meester Marcoald van Modena, aartsdiaken van Luik en pauselijk kapelaan, naar [A].

Uitgave

a. Schwabe, ‘Der Aachener Oberhof’, 213, nr. 1, naar B.

Regest

Doppler, ‘Verzameling’, 313, nr. 186.

Samenhang

Voor het vidimus van onderhavige oorkonde, zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nr. 32.

Datering

Onderhavige oorkonde is niet gedateerd. Terminus ante quem is het vidimus d.d. 28 augustus 1270 van Hendrik, proost van de Sint-Apostelenkerk te Keulen, en Marcoald, aartsdiaken van Luik en pauselijk kapelaan. Otto van Everstein is met zekerheid domproost van Aken en proost van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht vanaf 1218. Zijn functie als proost te Aken werd enkel onderbroken in de jaren ca. 1239 tot 1242 vanwege zijn kandidatuur voor de Luikse bisschopszetel (Hackeng, Het middeleeuwse grondbezit, 86). Respectievelijk na 1261 en 1265 wordt hij niet meer in de bronnen genoemd als proost van het Sint-Servaaskapittel en van Aken (zie Doppler, ‘Lijst der proosten’, 187, en Ubachs en Evers, Historische encyclopedie). Zijn sterfdag is 27 oktober (Quix, Necrologium Aquensis, 59). Teichmann, ‘Aachen’, 91-93, suggereert als mogelijk sterfjaar 1266, maar Meuthen, ‘Die Aachener Pröpste’, 83, signaleert Otto nog in een oorkonde d.d. 10 september 1270. Aangezien er vanaf 1270 een nieuwe proost van het Sint-Servaaskapittel bekend is als opvolger van Otto, namelijk Otto van Gulik, en in 1271 een nieuwe proost wordt benoemd in het domkapittel te Xanten waar Otto sedert 1266 proost was, lijkt het niet onaannemelijk dat hij op 27 oktober 1270 is overleden.

De datering door Doppler van deze oorkonde in het jaar 1269 is gebaseerd op de vermelding van Willem, Arnoud en Iwein als respectievelijk voogd, schout en meier van Aken, die blijkens Quix, Geschichte der Stadt Aachen, 99, enkel in 1269 gezamenlijk in de oorkonden voorkomen (in 1265 komt Willem voor als voogd samen met meier Ricolf).

In de dispositio van onderhavige oorkonde wordt verwezen naar het geldende erfrecht dat het kapittel al meer dan zestig jaar bezit in de banken, ‘in curiis vestris pro iure consueto et obtento iam sexaginta annis et amplius’. De clausule ‘iam sexaginta annis et amplius’ kan zowel verwijzen naar het in de banken geldende gewoonterecht als naar een recht dat is vastgelegd in een oorkonde. Uitgaande van een datering in 1269 op basis van de genoemde Akense dignitarissen, zou onderhavige oorkonde dan kunnen verwijzen naar een oorkonde die dateert van vóór 1209.

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is moeilijk zichtbaar.

‍

Thorn

Numéro 31

Économique

1269 juli

Jean, prévôt, Gillis, doyen, l'archidiacre et le chapitre cathédral de Liège déclarent qu'une enquête a eu lieu dans l'abbaye de Thorn concernant les biens d'Avezaath et de Hemert et les rentes que l'abbaye de Saint-Paul en tire. Ils ont pris connaissance de ce rapport qui révèle que le bénéfice des deux abbayes est suffisamment établi dans l'accord écrit et que le loyer a été redoublé après de nombreuses contestations. A la demande de l'abbesse et du couvent de Thorn, le prévôt, le doyen, l'archidiacre et le chapitre cathédral de Liège approuvent ce bail révisé.

Sint-Gerlach

Numéro 31

Économique

1287 juni 28

Willem, administrateur, et le couvent de Sint-Gerlach à Houthem déclarent qu'ils doivent à Hendrik van Retersbeek et à Clementia, sa femme, citoyens de Maastricht, une rente annuelle de neuf muids et dix-huit barils de seigle pour la donation de dix-huit arpents de terre à Beek et de terrains à Haasdal. Sur les dix-huit acres, quinze dépendent du seigneur de Valkenburg et trois de Godfrey d'Audesteyde, les terres à Haasdal dépendent du gouverneur de Meerssen. Le gouverneur et le couvent rédigent également des clauses en cas de décès d'Hendrik ou de Clementia. Walram, seigneur de Valkenburg, approuve cet accord.

Kloosterrade

Numéro 31

Église

1237 mei 20

Le pape Grégoire IX confirme que l'archevêque de Cologne a accepté que l'abbaye de Kloosterrade prenne possession des églises de Lommersum, Afden et Setterich, dont l'abbaye détient le droit de patronage.

Chapitre de St Servaas

Numéro 31

Économique

1270 april 25

Les échevins de Maastricht ont donné mandat à Jan van Wyck, moine de l'abbaye du Val-Dieu (à Aubel), au nom de l'abbé et du couvent, de céder sa maison, appelée Op de Gracht, à côté du monastère des Frères Mineurs (à Maastricht), à Godfried van Hudichoven, bailli, contre un droit de succession annuel de vingt shillings liégeois.

Sint-Gerlach

Numéro 32

Économique

1288 mei 1

Walram, seigneur de Valkenburg et Monschau, déclare avoir libéré quinze arpents de terre à Beek des charges féodales, que Henry de Retersbeek et Clementia, sa femme, tenaient de lui en fief et qu'ils avaient cédés en faveur du seigneur et du couvent de Sint-Gerlach à Houthem, et avoir transféré en pleinge propriété ces quinze arpents au seigneur et au couvent. Après cela, le couvent a vendu ce terrain à Jan Suevus, citoyen de Maastricht.

Walram, heer van Valkenburg en Monschau, verklaart dat hij vijftien bunder land te Beek, die Hendrik van Retersbeek en Clementia, zijn echtgenote, van hem in leen hielden en afgestaan hadden ten behoeve van proost en convent van Sint-Gerlach (te Houthem), vrijgemaakt heeft van de lasten als leengoed en aan proost en convent overgedragen als allodiaal goed, waarna het klooster dit land verkocht heeft aan Jan Suevus, burger van Maastricht.

Origineel

A. Maastricht, RHCL, toegangsnr. 14.D003, archief klooster Sint-Gerlach te Houthem, inv. nr. 18-2, reg. nr. 24.

Aantekeningen op de achterzijde: 1˚ door 15^e-eeuwse hand: De XV bonaria terre. – 2˚ door laatste kwart 14^e-eeuwse hand: K j. – 3˚ door 17^e-eeuwse hand: 1288. – 3˚ door 18^e-eeuwse hand: Num. 73.

Bezegeling: twee uithangend bevestigde, dubbel doorgestoken zegels, die aangekondigd zijn, namelijk: S1 van Walram, heer van Valkenburg en Monschau, van bruine was, beschadigd. – S2 van het klooster Sint-Gerlach te Houthem, van bruine was, zwaar beschadigd; en één bevestiging, vermoedelijk voor het aangekondigde zegel van de proost van Sint-Gerlach te Houthem (SD3). Voor een beschrijving en afbeelding van S1 en S2, zie Venner, ‘Zegels klooster Sint-Gerlach’, respectievelijk 159-160 en 152.

Afschrift

B. 1735, Maastricht, RHCL, toegangsnr. 14.D003, archief klooster Sint-Gerlach te Houthem, inv. nr. 1 (cartularium) = Privelegien ende register der obligatien en andere erffcontracten des adelijcken cloosters van St. Gerlach, p. 119-120, onder de rubriek: Littere domini Walrami de quindecim bonnariis terre iacentibus apud Beek, en in de marge: Num. 73, met opgave van drie bezegelingsplaatsen, naar [A].

Uitgave

a. Franquinet, Beredeneerde inventaris St. Gerlach, IV, 26-28, nr. 23, naar A.

Regesten

Haas, inventaris Sint Gerlach, 76, reg. nr. 24. – Idem, Chronologische lijst, 85, reg. nr. 224.

Ontstaan en samenhang

Onderhavige oorkonde vertoont geen schriftverwantschap met de oorkonde van Willem, proost, en het convent van Sint-Gerlach (te Houthem) d.d. 1287.06.28, inzake de vijftien bunder land te Beek, afhangend van Walram, heer van Valkenburg, zie infra nr. 31.

Tekstuitgave

1243 juni 11

Robert Ier, évêque de Liège, autorise l'abbé de Kloosterrade à transférer les moniales de Kloosterrade et de Scharn en un lieu appelé Fons Beate Marie, et à y fonder un couvent (à Sinnich).

Chapitre de St Servaas

Numéro 33

Économique

1271 juli 20

Les échevins de Maastricht ont donné mandat à Jan van Wyck, moine de l'abbaye du Val-Dieu (à Aubel), d'acheter à Gérard van Stella, au nom et au profit de l'abbaye, un cijns annuel de deux marks Luiks, établi sur la maison appelée van Stella (à Maastricht).

Thorn

Numéro 34

Économique

1270 mei 4

Arnoud, prêtre et vicaire de l'église d'Oeteren, a l'intention de partir en mer comme croisé et fait donc don par testament de la moitié de son héritage dans la paroisse d'Oeteren à l'abbaye de Thorn et de l'autre moitié à l'abbaye Notre-Dame d'Oeteren, à l'exception d'un droit annuel de quatre chapons qu'il a déjà donné à l'abbesse de Thorn. Arnoud transfère à son fils Jan l'usufruit de ces biens et de ses autres biens mobiliers sous certaines conditions. Pour l'exécution de son testament et le contrôle des conditions, il désigne un certain nombre de personnes. Celles-ci donneront à Jan une allocation financière, le feront aller à l'école et lui accorderont le nécessaire pour autant qu'il se comporte correctement, car Arnoud souhaite que Jan entre dans les ordres. Si Jan ne se conforme pas aux dispositions et à la volonté des exécuteurs testamentaires, les abbesses de Thorn et d'Oeteren lui donneront dix marks liégeois. À sa mort, les biens légués sont destinés à des causes pieuses. Les exécuteurs testamentaires ne feront ni ne détermineront rien sans l'abbesse de Thorn. Par ce testament, Arnoud révoque le legs ou le testament qu'il avait précédemment fait devant les échevins d'Oeteren.

Sint-Gerlach

Numéro 34

Économique

1288 december 1

Goblio van Schinnen, chanoine de Saint-Pierre à Liège, a légué ses biens à Hegge au couvent Sint-Gerlach à Houthem pour la fondation d'un autel dans le couvent. Il demande au couvent d'accueillir une des filles de Godfried van Spaubeek, un chevalier, et lui donne un lit. Pour les frais de son entrée, il donne 5 muids de seigle et 1 muids de blé de sa propriété de Hegge et, tant qu'elle vit, 1 mark sterling et 1 muids de seigle par an. En outre, il lègue un certain nombre de biens à sa nièce, sa fille, sa servante et son domestique et nomme un certain nombre de personnes comme exécuteurs testamentaires.

Kloosterrade

Numéro 34

Église

1246 september 13

Le pape Innocent IV confirme le transfert des sœurs du couvent de Kloosterrade et Scharn à Sinnich et l'attribution de biens pour leur subsistance.

Chapitre de St Servaas

Numéro 34

Économique

1271 september 18

Les échevins de Maastricht ont donné mandat à Odilia, fille de Lambert Scad, béguine, de vendre à Margareta et Ida, béguines à Maastricht, parentes de Jan, prêtre de (l'hôtellerie de) St Gillis in Wyck (à Maastricht), un cijns annuel de dix shillings Luiks, attaché à une maison, située Op de Gracht (à Maastricht).

Thorn

Numéro 35

Église

1270 mei 15

Engelbert d'Isenbourg, archidiacre de Liège, approuve les dispositions que feu Maître Reinier, scoliaste à Tongres et procureur spirituel d'Henri III, évêque de Liège, avait édictées après sa visite de l'abbaye de Thorn pour l'accomplissement du pastorat dans l'église de Baarle. Avec l'accord de l'abbesse, des chanoines et des moniales de Thorn ainsi que de Gozewijn, curé de Baarle, il ajouta un certain nombre de nouvelles dispositions concernant les revenus de l'église de Baarle. Toutes les dîmes que les curés percevaient normalement dans les églises de Baarle et de Mierlo seront cédées pour augmenter les prébendes des chanoines et des sœurs du couvent de Thorn. L'abbesse donnera au curé une quantité convenue de blé et d'orge provenant des dîmes appartenant à elle et à son église de Baarle et de Mierlo.

Sint-Gerlach

Numéro 35

Varia

1289 juni 7

L'official de la cour de Liège annonce qu'il a vu et lu le testament de Goblio van Schinnen, chanoine de Saint-Pierre de Liège, daté de 1288.12.01.

Kloosterrade

Numéro 35

Église

1248 juli 29

Peter, cardinal diacre de St-Georgius ad Velum Aureum et légat du pape, a approuvé et confirmé que le nombre de chanoines à Kloosterrade ne soit pas supérieur à 40.

Chapitre de St Servaas

Numéro 35

Église

1273 oktober 15

Maître Baudouin d'Autre-Église, chanoine (du chapitre cathédral) et official de Liège, déclare avoir vu la charte de l'empereur Frédéric II, datée de décembre 1232, qui n'est ni biffée ni obliterée, et en reproduit le texte.

Sint-Gerlach

Numéro 36

Mentions légales

1290 januari 12

Le juge officiant du tribunal de Liège prononce le jugement dans un procès opposant l'administrateur et le couvent de Sint-Gerlach à Houthem, d'une part, et Jan van Meer et son épouse Oda de Maastricht, d'autre part. Les parties au procès réclament la moitié de la succession de Godfrey Kenterken de Maastricht, frère d'Oda et de Jutta, religieuse de Sint-Gerlach. Le juge officiant attribue la moitié de ce bien au couvent.

Thorn

Numéro 36

Économique

(vóór 1272 februari 19)

L'abbesse et le couvent de l'abbaye de Thorn concluent un accord avec Marsilius, père de Gérard Bec d'Übach, concernant les terres récupérées de la ferme d'Übach.

Kloosterrade

Numéro 36

Économique

1248 [mei 4 - oktober 18]

Koenraad, archevêque de Cologne, pour atténuer les dommages causés par les guerres de Cologne, renonce en faveur de l'abbaye de Kloosterrade à ses droits sur les dîmes novales à Lommersum et ailleurs dans le diocèse et sur les dîmes novales que certains chevaliers, comme Christiaan van Ottenheim, refusent de payer à l'abbaye.

Chapitre de St Servaas

Numéro 36

Église

1273 november 1

Le roi romain Rodolphe Ier renouvelle et confirme les privilèges accordés par l'empereur Frédéric II au chapitre de Saint-Servaas à Maastricht en date du 28 juillet 1215 et du 9 septembre 1236, dont les textes sont inscrits.

Rooms-koning Rudolf I hernieuwt en bevestigt de door keizer Frederik II verleende privileges aan het Sint-Servaaskapittel te Maastricht d.d. 1215 juli 28 en 1236 september 9, waarvan de teksten zijn geïnsereerd.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 54. Gelinieerd. Beschadigd.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 14^e-eeuwse hand: Con[firm]atio privilegiorum regalium a ^..rege Rud[olphi]. – 2^o door 15^e-eeuwse hand: Item confirmatio sentencie pro preposito (bovenschreven) et (bovengeschreven) capitulo Sancti Seruatii contra episcopum Leodiensem super hoc quod ad iurisdictionem solius imperii pertinent et episcopo in aliquo non teneantur late. – 3^odoor 15^e-eeuwse hand: XVIII et XVIIII. – 4^o door 16^e-eeuwse hand: Anno 1273. – 5^o door 17^e-eeuwse hand: Exhibitum contra Tongrensis penultima augusti anno etc. L primo. – 6^o door 17^e-eeuwse hand: 40 / Capsula imperialium. – 7^o door 17^e-eeuwse hand: Capsula imperialium. – 8^o door 18^e-eeuwse hand: R. M.J.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S1 van rooms-koning Rudolf I, van witte was, beschadigd. Voor een beschrijving en afbeelding van S1 en een mogelijk latere bevestiging, zie Venner, ‘Zegels’, nr. 50.

Afschriften

B. eind 13^e eeuw, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 10 (cartularium) = [Liber privilegiorum], fol. 10r-11r (= nieuwe fol. 27r-28r), nr. 18, naar A. – C. 15^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 31 (cartularium), fol. 177v-179r, onder de rubriek: Item tenores omnium et singulorum exhiborum sequuntur per ordinem in hunc modum et sunt tales, en onder caput: Item aliarum litterarum imperialium domini Rudolphi, Romanorum regis, sigillo eius ut prima facie apparuit regio albe cere rotondo in cordula cericea rubei nigri croceique pre vetustate fere albi colorum in qua expressa habebatur ymago imperatoris in dextera ceptrum regale, in sinistra vero pommum imperiale, omni cruce superposita in circumferentia vero eiusdem sigilli caracteribus seu litteris expressa erant hec verba: Rudolphus, Dei gratia Romanorum rex, semper augustus, sigillatarum et bullatarum tenores sequuntur in modum sequentem, naar A. – D. 1640, Ibidem, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 1741 (cartularium) = Liber sive regestum originis ecclesie Sancti Seruatii Traiec[tensis] illiusque privilegiorum, donationum ac iurium ex originalibus et libro chartarum manu Ioannis Choris, receptoris capituli, descriptorum, p. 86, onder de rubriek: Rudolphus sententiam precedentem et latoma Frederico et specialiter previlegia de libertate ab omni exactione, onvolledig, naar A. – E. 17^e eeuw, Idem, inv. nr. 12 (cartularium) = Cartularium ecclesie collegialis Sancti Servati (aldus) Trajecti ad Mosam, tomus secundus, Documenta imperialia et ducalia, fol. 43v-45v, onder caput: Imperialia, en onder de rubriek: Confirmatio privilegiorum, libertatum et specialiter quod officiales et ministri ecclesie ab omni iure civili et forensi et omni exactione sint liberi, etiamsi sint mercatores. Item per sententiam imperatoris et magnatum seu principum imperii decisum ecclesiam Sancti Seruatii ad imperium spectare et episcopo Leodiense in nullo subesse aut teneri, mogelijk naar A. – [F]. niet voorhanden, maar bekend uit G, cartularium van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht = Liber A, fol. 204v. – G. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 399, onder de rubriek: 1273, Rudolphus, Romanorum rex, confirmat privilegium Frederici, imperatoris, quo in specialem suam protectionem sumpsit ecclesiam Sancti Servatii et quod episcopus Leodiensis nullam habeat iurisdictionem in predicta ecclesia nec super personis eidem subiectis, datum Colonie, kalendas novembris 1273, naar A.

Uitgaven

a. Miraeus-Foppens, Opera diplomatica IV, 255, naar een afschrift in cartularium van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht (berustend te Parijs, Bibliothèque Nationale, Fonds Latin). – b. Winkelmann, Acta imperii II, 77, nr. 87 (onvolledig), indirect naar afschriften in cartularia van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht (berustend te Parijs, Bibliothèque Nationale, Fonds Latin).

Regesten

Verkooren, Inventaire des chartes et cartulaires, 137. – De Borman, ‘Notice’, 48-49. – Habets,‘Codex diplomaticus’, 46, nr. 78. – Böhmer, Regesta imperii VI-1, 24. – Doppler,‘Verzameling [800-1273]’, 249-250, nr. 194. – Haas,Chronologische lijst, 67, nr. 168. – Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 53, nr. 54.

Samenhang

Voor de oorkonde van keizer Frederik II d.d. 1215 juli 28, zie Collectie Sint-Servaas, nr. 10. Voor diens oorkonde d.d. 1236 september 9 (voor een editie, zie Huillard-Bréholles, Historia diplomatica IV-2, 764-765).

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is moeilijk zichtbaar.

‍

Thorn

Numéro 37

Mentions légales

1272 februari 19

Michael, chanoine du chapitre Notre-Dame de Maastricht, et Godfrey Bec d'Übach tranchent un litige de longue date entre l'abbesse et le couvent de Thorn et Gérard Bec, frère de Godfrey, au sujet de la ferme de l'abbaye, des champs et des bâtiments d'Übach. Après avoir interrogé les deux parties et d'autres personnes, les médiateurs décident ce qui suit : Gérard rend à l'abbesse et au couvent la charte sur les terres récupérées de la ferme d'Übach. Lui et la famille concernée renoncent à tout droit (prétendu) sur la ferme d'Übach et quitteront la ferme sur ordre de l'abbesse et du couvent. Il renonce également à tout droit sur la ferme de Kedelmar à Übach et peut décider lui-même d'enlever le grenier ou de le laisser en place moyennant une redevance. L'abbesse et le couvent dédommagent Gérard en argent et en grain. L'abbesse fait examiner et juger la position de Gerard en tant que cuisinier. S'il n'occupe pas ce poste à juste titre, l'abbesse le dédommagera en grain et en argent. La question de savoir si la mère de Gérard, Helka, possède un droit foncier doit faire l'objet d'un examen plus approfondi.

Michael, kanunnik van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht, en Godfried Bec van Übach doen een uitspraak in het geschil tussen abdis en convent van Thorn enerzijds en Gerard Bec, broer van Godfried, anderzijds inzake de hoeve, akkers en gebouwen van de abdij te Übach.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 01.187A, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 48. Zwaar beschadigd met tekstverlies.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^odoor 14^e-eeuwse hand: Compositio inter dominam abbatissam et conventum et Gherardum Beck. – 2^odoor 16^e-eeuwse hand: Null[ius est valoris, 1271. – 3^odoor 17^e-eeuwse hand: I, O.

Bezegeling: drie uithangende zegels (S1, S2 en S3) en twee bevestigingsplaatsen (LS4 en LS5), terwijl er slechts vier zegels aangekondigd zijn, namelijk van Michael, kanunnik van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht, van Hendrik, voormalig deken van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht, van de abdis van Thorn en van Herman, deken van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht. De bewaard gebleven zegels zijn: S1 van Guda van Rennenberg, abdis van Thorn, zwaar beschadigd, van bruine was; S2 mogelijk van Herman, deken van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht, zwaar beschadigd, van bruine was; S3 een niet te identificeren zegel, zwaar beschadigd, van bruine was. Voor een beschrijving en afbeelding van S1, zie Venner, ‘Zegels Thorn’, 34; voor het identificatieprobleem, een beschrijving en afbeelding van S2 en voor het niet-geïdentificeerde S3, zie Venner, ‘Zegels Thorn’, 23-24.

Uitgaven

a. Franquinet, Beredeneerde inventaris Thorn, 43-46, nr. 30 (gedateerd 1271 januari 16), naar A. – b. Habets, Archieven Thorn, 39-42, nr. 48 (gedateerd 1271 januari 16), naar a.

Regest

Haas, Chronologische lijst, 64, nr. 156.

Datering

Het gebruik van paasstijl door geestelijke instellingen in het bisdom Luik is verondersteld, zie Camps, ONB I, XXI, en Dillo en Van Synghel, ONB II, XVII.

Ontstaan en samenhang

Deze oorkonde is gemundeerd door een scriptor uit de abdij van Thorn, die werkzaam was in de periode 1262 tot en met 1273. Voor de lokalisering van deze scriptor, zie Collectie Thorn, nr. 17.

In onderhavige oorkonde wordt verwezen naar een oorkonde van abdis en convent van Thorn voor Marsilius, vader van Gerard Bec van Übach, zie Collectie Thorn, nr. 36.

Tekstuitgave

De lacunes in A zijn aangevuld naar druk a. Het onderscheid tussen c en t is slecht zichtbaar.

Sint-Gerlach

Numéro 37

Mentions légales

1290 juni 7

L'administrateur et le couvent du monastère Sint-Gerlach à Houthem informent le pape Nicolas IV qu'ils ont désigné Richald, curé d'Orsmaal, et Robert van Millen, clerc, comme leurs procureurs devant la cour papale et qu'ils peuvent nommer un ou plusieurs substitués avec la même autorité.

Kloosterrade

Numéro 37

Économique

1256 december

Le chapitre de Kerpen convertit des accises annuelles de dix schellings liégeois, que le chevalier Hendrik van Strijthagen doit au chapitre pour 120 arpents de biens imposables d'accises à Strijthagen, en accises annuelles de cinq schellings de Cologne, à payer sous peine d'excommunication, à promulguer par l'abbé de Kloosterrade.

Chapitre de St Servaas

Numéro 37

Église

1273 november 5

Le roi romain Rodolphe Ier renouvelle et confirme la charte accordée par l'empereur Henri IV au chapitre de Saint-Servaas à Maastricht en 1087.

Thorn

Numéro 38

Mentions légales

1272 augustus 1

Oger de Geilenkirchen, Olf de Scharn, Kuno de Molenarken et son frère Reinier Hunken, chevaliers, en tant qu'arbitres, annoncent que Gérard de Bircde, chevalier, dans son litige avec l'abbesse et le couvent de l'abbaye de Thorn, ainsi que sa femme et ses enfants, a renoncé à toute réclamation et demande contre l'abbaye de Thorn.

Oger van Geilenkirchen, Olf van Scharn, Kuno van Molenarken en zijn broer Reinier Hunken, ridders, maken als scheidslieden bekend dat Gerard van Bircde, ridder, in zijn geschil met abdis en convent van de abdij van Thorn, samen met zijn vrouw en kinderen heeft afgezien van elke aanspraak en vordering tegen de abdij van Thorn.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 01.187A, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 49.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 13^e-eeuwse hand: De domino Gherardo de Bircden. ‒ 2^o door 17^e-eeuwse hand: 1272. ‒ 3^o door 17^e-eeuwse hand: Compositio facta et concordia cum de presenti in memoria non est differentia. ‒ 4^o door 17^e-eeuwse hand: S doorgestreept, A. ‒ 5^o door 18^e-eeuwse hand: In hac compositione status questionis non describitur.

Bezegeling: drie bevestigingsplaatsen (met uithangende restanten van de perkamenten zegelstaarten), vermoedelijk voor de aangekondigde zegels (LS1, LS2 en LS3).

Afschriften

B. 18^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 01.187B, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 1629 = Codex of cartularium IV, 992-1762 (band notariële afschriften abdij Thorn), p. 39-40, eenvoudig afschrift. ‒ C. 18^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 01.187A, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 1629 = Codex of cartularium IV, 992-1762 (band notariële afschriften abdij Thorn), p. 41, eenvoudig afschrift, met vermelding van drie zegelplaatsen. ‒ D. laatste kwart 18^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 01.187B, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 1631, Cartularium, p. 12-14, onder de rubriek: Compositio nate inter abbatissam et conventum Thorensem ex una et Gerardum de Berode ex altera parte discordie anno 1272, met opgave van drie bezegelingsplaatsen, eenvoudig afschrift, naar A.

Uitgaven

a. Franquinet, Beredeneerde inventaris Thorn, 46-48, nr. 31 (gedateerd 1272 januari 18), naar A. – b. Habets, Archieven Thorn, 42-43, nr. 49 (gedateerd 1272 januari 18), naar a.

Regest

Haas, Chronologische lijst, 66, nr. 162.

Ontstaan

Deze oorkonde is gemundeerd door een scriptor uit de abdij van Thorn, die werkzaam was in de periode 1262 tot en met 1273. Voor de lokalisering van deze scriptor, zie Collectie Thorn, nr. 17.

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is slecht zichtbaar.

Sint-Gerlach

Numéro 38

Économique

1293 mei 15

Les échevins de Maastricht annoncent que Hendrik van Retersbeek, sain de corps et d'esprit, a transféré ses biens meubles et ses créances à Dirk, commandeur de l'Ordre Teutonique, au profit de la maison et des frères de la maison Sainte-Marie à Aldenbiesen. Cette cession s'est faite à la condition que l'administrateur et le couvent du monastère Sint-Gerlach de Houthem soient libres de toute revendication, contestation, obligation et autres concernant ces biens, à l'exception d'une rente annuelle de six muids de seigle mesure maastrichtoise qu'on cultive de l'autre côté de la Meuse. Le commandeur et le couvent de Sint-Gerlach doivent verser cette rente au commandeur et aux frères de Maastricht aussi longtemps qu'Hendrik vit, et cette rente leur reviendra entièrement et libre de tout droit après sa mort.

Schepenen van Maastricht oorkonden dat Hendrik van Retersbeek, gezond van lichaam en geest, zijn roerende goederen en vorderingen heeft overgedragen aan Dirk, commandeur van de Duitse Orde, ten behoeve van het huis en de broeders van het huis van de heilige Maria te Aldenbiesen, op voorwaarde dat proost en convent van het klooster Sint-Gerlach (te Houthem) vrij zijn van alle schuldvorderingen, geschillen, verplichtingen en andere zaken ten aanzien van deze goederen, afgezien van een jaarlijkse lijfrente van zes mud rogge Maastrichtse maat die groeit aan de overzijde van de Maas. Proost en convent van Sint-Gerlach moeten deze lijfrente te Maastricht aan de commandeur en broeders te Maastricht voldoen zolang Hendrik leeft en deze rente zal na diens overlijden vrij en geheel naar hen terugkeren.

Originelen

A1. Maastricht, RHCL, toegangsnr. 14.D003, archief klooster Sint-Gerlach te Houthem, inv. nr. 97-1, reg. nr. 29. – Gaaf bewaard, behoudens vlekken op tekst.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 16^e-eeuwse hand: [...]a VI modios siliginis. – 2^o door 17^e-eeuwse hand: 1293. – 3^o door 18^e-eeuwse hand: Renuntiatio Godefridi super sex modios siliginis, 1293. – 4^o door 18^e-eeuwse hand: Num. 81.

Bezegeling: drie uithangend bevestigde zegels, die aangekondigd zijn, namelijk: S2 van de proost van Sint-Gerlach te Houthem, van bruine was, beschadigd. – S3 van Godfried, zoon van wijlen Floriman, schepen van Maastricht, van bruine was, beschadigd. – S4 van Florentius, schepen van Maastricht, van bruine was, beschadigd; en één bevestigingsplaats, vermoedelijk voor het aangekondigde zegel van Dirk, commandeur van de Duitse Orde (LS1). Voor een beschrijving en afbeelding van S2, S3 en S4, zie Venner, ‘Zegels klooster Sint-Gerlach’, respectievelijk 153, 163 en 164.

A2. Maastricht, RHCL, toegangsnr. 14.D003, archief klooster Sint-Gerlach te Houthem, inv. nr. 97-2, reg. nr. 29.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^odoor 17^e-eeuwse hand: Quitingh van renten. – 2^o door 17^e-eeuwse hand: 1299 (met potlood gewijzigd in 1293). – 3^odoor 18^e-eeuwse hand: Num. 81.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S2 van de proost van Sint-Gerlach te Houthem, van bruine was, beschadigd; en drie bevestigingsplaatsen, vermoedelijk voor de aangekondigde zegels van Dirk, commandeur van de Duitse Orde, Godfried, zoon van wijlen Floriman, schepen van Maastricht, en Florentius, schepen van Maastricht (LS1, LS3 en LS4). Voor een beschrijving en afbeelding van S2, zie Venner, ‘Zegels het klooster Sint-Gerlach’, 153.

Afschrift

Niet voorhanden.

Uitgaven

a. Franquinet, Beredeneerde inventaris St. Gerlach, IV, 31-32, nr. 27, naar A1. – b. Nève, De dertiende-eeuwse schepenoorkonden, 94-95, nr. 1293.05.15 (met vertaling), naar A1 en A2.

Regesten

Haas, Inventaris Sint Gerlach, 78, reg. nr. 29. – Idem, Chronologische lijst, 95, nrs. 257 en 257a.

Ontstaan

A1 en A2 zijn geschreven door dezelfde hand. Deze scriptor is te situeren in het milieu van de Maastrichtse schepenen, aangezien deze hand in 1293 ook een schepenoorkonde voor een Maastrichtse begijn mundeerde (zie Maastricht, RHCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 463).

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is niet goed zichtbaar. De lacunes in A1 zijn tussen rechte haken aangevuld naar A2.

Kloosterrade

Numéro 38

Économique

1257 oktober 14

Elisabeth, dame de Sprimont, ancienne comtesse de Clèves et veuve de Gérard, seigneur de Wassenberg, fait don à l'abbaye de Kloosterrade de sa dîme de Cartils, dans la paroisse de Gulpen, au profit d'une messe annuelle pour son mari, son fils Gérard et elle-même.

Chapitre de St Servaas

Numéro 38

Économique

1274 februari 23

Les échevins de Maastricht ont établi un acte par lequel Jan, fils de leur ancien échevin Boudewijn de Molendino, a vendu la moitié d'une maison située en face de la chapelle St Amor (à Maastricht) à Jan, moine de l'abbaye du Val-Dieu (à Aubel), au profit de l'abbé et du couvent.

Schepenen van Maastricht oorkonden dat Jan, zoon van wijlen hun medeschepen Boudewijn de Molendino, de helft van een huis tegenover de Sint-Amorkapel (te Maastricht) heeft verkocht aan Jan, monnik van de abdij van Val-Dieu (te Aubel), ten behoeve van abt en convent.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 450. Zwaar beschadigd met tekstverlies.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 14^e-eeuwse hand: Littera ad domum de Molendin[o] in Lata Platea. – 2^o door 16^e-eeuwse hand: 1373 / s 23. – 3^odoor 18^e-eeuwse hand: 293.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S2 eerste zegel van Gerard, zoon van Gosmar (= Gerard de Mayo), schepen van Maastricht, van groene was, beschadigd; en twee bevestigingsplaatsen, vermoedelijk voor de aangekondigde zegels van Boudewijn Caseus, schepen van Maastricht, en Jan van Mulinghen, schepen van Maastricht (LS1 en LS3). Voor een beschrijving en afbeelding van S2, zie Venner, ‘Maastrichtse schepenzegels’, 172-173, afb. 21.

Afschrift

Niet voorhanden.

Uitgave

a. Nève, De dertiende-eeuwse schepenoorkonden, 45-46 (met onvolledige vertaling), nr. 1274.02.23, naar A.

Regesten

Doppler, ‘Schepenbrieven’, 23, nr. 6. – Haas, Chronologische lijst, 68-69, nr. 172. –Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 101, nr. 450.

Datering

Het gebruik van de paasstijl in het bisdom Luik is verondersteld, zie Camps, ONB I, XXI, en Dillo en Van Synghel, ONB II, XVII.

Ontstaan

Onderhavige oorkonde voor de abdij van Val-Dieu te Aubel is geschreven door een scriptor die schepenoorkonden van Maastricht mundeert voor de abdij van Val-Dieu d.d. 1276 juni 24 (zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nrs. 43 en 44), voor een priester te Maastricht d.d. 1278 juli 9 (zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nr. 45), voor het Sint-Servaaskapittel te Maastricht d.d. 1285 oktober 6 (zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nr. 56), voor een particulier d.d. 1287 juni 25 (zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nr. 58), voor een begijn te Maastricht d.d. 1288 april 24 (zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nr. 59), alsmede een oorkonde van rechter en schepenen van de hof van Lenculen voor een particulier d.d. 1291 maart 17 (zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nr. 69). Bijgevolg kan deze scriptor worden gelokaliseerd in het milieu van de schepenbank van Maastricht.

Tekstuitgave

De lacunes in A kunnen niet worden aangevuld naar een afschrift. Blijkens Doppler behoorde de andere helft van het verkochte huis toe aan Basilea.

‍

Sint-Gerlach

Numéro 39

Église

1293 september 20

Walram, seigneur de Valkenburg et Monschau, promet de ne pas faire pression sur le couvent Sint-Gerlach de Houthem pour qu'il accueille plus de trente religieuses, conformément à l'accord conclu avec la prieure et le couvent sur la réduction du nombre de religieuses. Guillaume, abbé de Prémontré, approuve ce règlement.

Walram, heer van Valkenburg en Monschau, belooft geen druk uit te oefenen op het klooster Sint-Gerlach (te Houthem) om meer dan dertig nonnen op te nemen, conform de afspraak met priorin en convent over het terugdringen van het aantal zusters. Willem, abt van Prémontré, hecht zijn goedkeuring aan deze verordening.

Originelen

[A1]. Niet voorhanden, blijkens B bezegeld met twee zegels.

[A2]. Niet voorhanden, blijkens C bezegeld met twee zegels.

Afschriften

B. 1735, Maastricht, RHCL, toegangsnr. 14.D003, archief klooster Sint-Gerlach te Houthem, inv. nr. 1 (cartularium) = Privelegien ende register der obligatien en andere erffcontracten des adelijcken cloosters van St. Gerlach, p. 139-140, onder de rubriek: Litere domini Walrami de Monjoe et Valckenburgh et domini Guillemni, abbatis Premonstratensis, quod ultra XV sorores nulla debet recipi, en in de marge: Num. 92, met opgave van twee bezegelingsplaatsen, naar [A1]. – C. 1735, Maastricht, RHCL, toegangsnr. 14.D003, archief klooster Sint-Gerlach te Houthem, inv. nr. 1 (cartularium) = Privelegien ende register der obligatien en andere erffcontracten des adelijcken cloosters van St. Gerlach, p. 363-364, onder de rubriek: Copia literarum domini Walrami de Valckenborgh et domini abbatis Premonstratensis, quod ultra 30 sorores nulla debet recipi, en in de marge: Num. 221, met opgave van twee bezegelingsplaatsen, naar [A2].

Uitgave

Habets, ‘Houthem-Sint-Gerlach’, 215-216, nr. 9, naar C.

Ontstaan en tekstuitgave

Onderhavige oorkonde is overgeleverd via twee afschriften in eenzelfde cartularium, die op een essentieel punt van elkaar afwijken, namelijk het maximum van het aantal kloosterzusters. Afschrift B vermeldt er vijftien, afschrift C dertig. Deze afschriften staan weliswaar in hetzelfde cartularium nr. 1, maar zijn door de kopiist beschouwd als twee verschillende oorkonden met een aparte rubricering in de index en met een uniek verwijzingsnummer. Beide cartulariumafschriften verwijzen naar een originele oorkonde. Afgezien van het verschillend aantal kloosterzusters, wijst het variantenonderzoek op het bestaan van twee verschillende versies. Naar alle waarschijnlijkheid gaan deze terug op een dubbeluitvaardiging, één exemplaar voor de heer van Valkenburg en Monschau en één voor het klooster Sint-Gerlach. Het aantal van dertig kloosterzusters in afschrift C lijkt ons het meest waarschijnlijk, omdat Dirk IV, heer van Valkenburg en Monschau, in een oorkonde d.d. 15 februari 1345 verklaart dat hij het verbod om meer dan dertig zusters op te nemen in het klooster Sint-Gerlach, zal respecteren: et ea de causa receperunt et habent inhibitionem a suis superioribus sive praelatis ne aliquando de caetero recipiant domicellam in suum conventum donec ad tricesimum numerum redigantur (zie Habets, ‘Houthem-Sint-Gerlach’, 216-217, nr. 10). Bijgevolg is voor de tekstuitgave de voorkeur gegeven aan afschrift C als basistekst, met een opgave van de varianten van B in het notenapparaat.

Thorn

Numéro 39

Mentions légales

1273 april 15

Guda (de Rennenberg), abbesse, le couvent de l'abbaye de Thorn et Guillaume II, seigneur de Horn et gardien de l'abbaye, désignent Gijsbert de Bruchausen, Jan de Rennenberg, chanoines de Liège, Hendrik de Baexem, chevalier, et Marsilius de Berg comme arbitres pour régler leurs différends.

Kloosterrade

Numéro 39

Économique

1262 juni 29

L'abbé Koenraad et le couvent de Kloosterrade vendent au monastère de Marienthal, qui avait auparavant loué ces biens à l'abbaye, quelques parcelles de terre arable à Büllesheim pour dix-huit marks de Cologne.

Chapitre de St Servaas

Numéro 39

Économique

1274 september 17

Le roi romain Rodolphe Ier explique l'acte de donation du pont de la Meuse par le roi romain Coenraad III et déclare que le chapitre s'engage à ne pas dépenser plus pour l'entretien du pont que ce qui correspond aux revenus du pont.

Rooms-koning Rudolf I geeft uitleg over de schenkingsakte van de Maasbrug door rooms-koning Koenraad III en verklaart dat het kapittel voor het onderhoud van de brug tot geen hogere uitgaven is verplicht dan die ter hoogte van de inkomsten van de brug.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 437. Licht beschadigd. Gelinieerd.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 13^e-eeuwse hand: Interpretatio privilegii pontis regis Rudolfi. – 2^odoor 17^e-eeuwse hand: [***] quartam reparationem capitulum teneatur. – 3^odoor 17^e-eeuwse hand: 27, Interpretatio donationis pontis Rudolphi, imperatoris, et declaratio ad quantam reparationem capitulum teneatur.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S1 van rooms-koning Rudolf I, beschadigd, van witte was. Voor een beschrijving van S1, zie Venner, ‘Zegels’, nr. 50.

Afschriften

B. 1640, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 1741 (cartularium) = Liber sive regestum originis ecclesiae Sancti Servatii Traiec[tensis] illiusque privilegiorum, donationum ac iurium ex originalibus et libro chartarum manu Ioannis Choris, receptoris capituli, descriptorum, p. 84-85, onder de rubriek: Rudolphus declarat ecclesiam non teneri ad maiores pontis Mose reparationes quam ascendant reditus pontis, naar A. – [C]. niet voorhanden, maar bekend uit D, cartularium van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht = Liber A, fol. 3. – D. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 403-404, onder de rubriek: 1274, Rudolphus, Romanorum imperator, declarat ecclesiam Sancti Servatii non teneri ad pontis Mose reparationem ultra reditus illius pontis, 15 kalendas octobris, 1274, gewaarmerkt afschrift door G.J. Lenarts, stadssecretaris van Maastricht, naar A.

Uitgaven

a. Willemsen, ‘Inventaire’, 175-176, nr. 12, naar A. – b. Winkelmann, Acta imperii II, 81-82, nr. 93, indirect naar een afschrift in een cartularium van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht (berustend te Parijs, Bibliothèque Nationale, Fonds Latin).

Regesten

Économique

1265 mei 24

Diederik VII, comte de Clèves, à la demande de sa sœur, la duchesse de Limbourg, fait don à l'abbaye de Kloosterrade de ses revenus provenant de la dîme sur la propriété abbatiale de Lommersum, qui lui appartient en vertu de l'interdiction de chasse du château de Tomburg, à concurrence de trois marks par an.

Chapitre de St Servaas

Numéro 41

Économique

1275 maart 20

Otto de Gulik, prévôt du chapitre de Saint-Servatius à Maastricht et archidiacre de Liège, déclare que les biens et revenus de la cour de Kückhoven avec l'intendance n'appartiennent pas au prévôt mais au chapitre.

Thorn

Numéro 42

Économique

1279 december

Arnoud van Leuven et son épouse Isabella, seigneur et dame de Breda, accordent à Arnoud Coreman et à son épouse Heilwich 50 hectares de terres incultes, situées à Hulsdonk dans la seigneurie de Breda, contre un droit de succession annuel.

Kloosterrade

Numéro 42

Économique

1290 juni 1

L'abbé Cuno et le couvent de Kloosterrade vendent tous leurs biens et droits à Dernau pour 160 marks de Cologne au prieur et au couvent de Marienthal, près de Dernau, en règlement de leurs dettes s'élevant à 1 400 marks de Cologne, qu'ils ont contractées à la suite de catastrophes qu'ils ont subies ; l'évêque Jean IV de Liège consent à la vente et la cosigne.

Chapitre de St Servaas

Numéro 42

1282 november 1

Osto de Thorn, (ancien curé de Gilze), parent du seigneur de Born, renonce par transfert de tous titres légaux aux rentes qui lui sont dues par l'abbesse et le couvent de Thorn, y compris une rente rachetée par l'abbaye.

Chapitre de St Servaas

Numéro 46

Économique

1282 maart 25

Le roi romain Rodolphe Ier confirme et renouvelle la donation du pont de la Meuse par le roi romain Cunraad III en date du 22 juin 1139, dont le texte est inscrit, et autorise explicitement la perception du péage.

Rooms-koning Rudolf I bevestigt en hernieuwt de schenking van de Maasbrug door rooms-koning Koenraad III d.d. 1139 juni 22, waarvan de tekst is geïnsereerd, en staat uitdrukkelijk de tolheffing toe.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 438. Gelinieerd.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 14^e-eeuwse hand: Confirmacio donacionis de ponte Rodulphi, imperatoris, et concessionis theolonii / m I 9. – 2^o door 16^e-eeuwse hand: Anno 1282. – 3^o door 16^e-eeuwse hand: R XXXV / R. M I n. – 4^o door 17^e-eeuwse hand: 30, Capsula imperialium.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S1 van rooms-koning Rudolf I, van witte was, beschadigd. Voor een beschrijving en afbeelding van S1, zie Venner, ‘Zegels’, nr. 50.

Afschriften

B. eind 13^e eeuw, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 10 (cartularium) = [Liber privilegiorum], fol. 21r-22r (= nieuwe fol. 38r-39r), nr. 43, naar A. – C. 15^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 31, fol. 179v-181r, onder de rubriek: Item tenores omnium et singulorum exhiborum sequuntur per ordinem in hunc modum et sunt tales, en onder caput: Item litterarum imperialium pie morie serenissimi principis domini Rudolpi, Romanorum regis, sigillo eiusdem, ut prima facie videbatur, regio albe cere rotondo in cordula sericea rubei viridis croceique colorum impendente, in quo ymago imperatoris in dextra ceptrum regale, in sinistra vero pommum imperiale, cum cruce superposita deferent, expressa in circumferentia caracteribus hec verba: Rudolphus, Dei gratia Romanorum rex, semper augustus, sigillatarum et bullatarum signoque imperiali quadrato cum lineacionibus diversisque caracteribus contrapositis, tenores sequuntur tales, naar A. – D. 1640, Ibidem, idem, inv. nr. 1741 (cartularium) = Liber sive regestum originis ecclesie Sancti Seruatii Traiec[tensis] illiusque privilegiorum, donationum ac iurium ex originalibus et libro chartarum manu Ioannis Choris, receptoris capituli, descriptorum, p. 92-93, onder de rubriek: Rudolphus confirmat donationem pontis factam a Conrardo, onvolledig, naar A. – E. 17^e eeuw, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief van het kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 12 (cartularium) = Cartularium ecclesie collegialis Sancti Servati (aldus) Trajecti ad Mosam, tomus secundus, Documenta imperialia et ducalia, fol. 48r-50r, onder caput: Imperialia, en onder de rubriek: Confirmatio donationis pontis, item quod omnes cuiuscumque sint conditionis aut status de rebus et bonis suis que per pontem vehuntur tenentur solvere consuetam thelonii pensionem aut impetitionem, mogelijk naar A. – [F]. niet voorhanden, maar bekend uit G, cartularium van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht = Liber A, fol. 55. – G. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 437-438, onder de rubriek: Rudolphus, rex, confirmat privilegium pontis supra Mosam datam capitulo Sancti Servatii declaratque neminem a telonio et passagio esse liberum, 8 kalendas aprilis 1282, gewaarmerkt afschrift door G.J. Lenarts, stadssecretaris van Maastricht, naar B.

Uitgaven

a. Schaepkens, ‘Archives’, 173-175, naar A. – b. Willemsen, ‘Inventaire’, 177-180, nr. 13, naar A.

Regesten

Verkooren, Inventaire des chartes et cartulaires, 153. – DeBorman, ‘Notice’, 49. – Wauters, Table chronologique VI, 62. – Doppler, ‘Verzameling [800-1273]’, 255, nr. 208. – Haas,Chronologische lijst, 75, nr. 193. – Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 100, nr. 438.

Ontstaan en samenhang

Voor de geïnsereerde oorkonde van rooms-koning Koenraad III d.d. 1139 juni 22 en de bevestiging door paus Innocentius II d.d. 1139 december 18, zie Collectie Sint-Servaas, nrs. 5 en 6. Op 17 september 1274 vaardigde rooms-koning Rudolf I een oorkonde uit inzake de onderhoudskosten van de Maasbrug, zie Collectie Sint-Servaas, nr. 39. Voor de aflaatverlening door vier aartsbisschoppen en vijftien bisschoppen ten behoeve van de bouw van de Maasbrug d.d. 1284 januari 29 en de goedkeuring daarvan door Jan IV (van Vlaanderen), bisschop van Luik, d.d. 1287 mei 8, zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nrs. 51 en 57. Onderhavige oorkonde is door dezelfde hand geschreven als de oorkonde van rooms-koning Rudolf I d.d. 1282 april 7 (zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nr. 48).

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is moeilijk zichtbaar.

‍

Thorn

Numéro 47

Économique

1282 december 12

Reinald I, comte de Gelre et duc de Limbourg, certifie que Willem II, seigneur de Horn (et d'Altena), et son fils aîné Willem renoncent, au profit de l'abbaye de Thorn, à tous les prélèvements et requêtes que le seigneur de Horn, en tant que gardien de la terre de Thorn, peut prélever, sauf la gouvernance du village de Thorn et certains autres droits.

Chapitre de St Servaas

Numéro 47

Économique

1282 april 6

Le roi romain Rodolphe Ier confirme et renouvelle la charte du roi romain Hendrik IV du 21 septembre 1062 concernant le transfert des biens de Weert et de Dilsen au chapitre de Saint-Servaas à Maastricht, dont le texte porte l'inscription suivante

Rooms-koning Rudolf I bevestigt en hernieuwt de oorkonde van rooms-koning Hendrik IV d.d. 21 september 1062 inzake de overdracht van goederen te Weert en Dilsen aan het Sint-Servaaskapittel te Maastricht, waarvan de tekst is geïnsereerd.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 884. Gelinieerd. Beschadigd met tekstverlies.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 13^e-eeuwse hand: Confirmatio (later aangevuld) per Rudolphum. – 2^o door 14^e-eeuwse hand: Privilegium de Wert et Dilsen. – 3^o door 16^e-eeuwse hand: 29 / k XVII. – 4^o door 17^e-eeuwse hand: In capsula imperialium. – 5^o door 17^e-eeuwse hand: Privilegium Rodolphi inserens et confirmans privilegium Henrici super donationem ville de Weert et Dilsen per Ottonem, Thuringie ducem, capitulo fecit via permutationis et cum exclusione domini prepositi, numero 29.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S1 van rooms-koning Rudolf I, van witte was, beschadigd. Voor een beschrijving en afbeelding van S1, zie Venner, ‘Zegels’, nr. 50.

Afschriften

B. eind 13^e eeuw, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 10 (cartularium) = [Liber privilegiorum], fol. 18r-18v (= nieuwe fol. 35r-35v), nr. 40, naar A. – C. 1640, Ibidem, idem, inv. nr. 1741 (cartularium) = Liber sive regestum originis ecclesie Sancti Seruatii Traiec[tensis] illiusque privilegiorum, donationum ac iurium ex originalibus et libro chartarum manu Ioannis Choris, receptoris capituli, descriptorum, p. 87, onder de rubriek: Confirmat privilegium Henrici 4, imperatoris, onvolledig, naar A. – D. 17^e eeuw, Ibidem, idem, inv. nr. 12 (cartularium) = Cartularium ecclesie collegialis Sancti Servati (aldus) Trajecti ad Mosam, tomus secundus, Documenta imperialia et ducalia, fol. 46r-47v, onder caput: Imperialia, en onder de rubriek: Confirmatio donationis quam marchio Otto de Thuringia capitulo fecit quoad predium situm in Werta et Thilsena, mogelijk naar A. – E. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 436, onder de rubriek: Rudolphus, Romanorum rex, confirmat privilegium Henrici, imperatoris, ecclesie Sancti Servatii concessum, 8 idus aprilis, indictione X, 1282, gewaarmerkt afschrift door G.J. Lenarts, stadssecretaris van Maastricht, naar B.

Uitgave

a. Winkelmann, Acta imperii II, 1101, nr. 137, indirect naar een afschrift in een cartularium van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht (berustend te Parijs, Bibliothèque Nationale, Fonds Latin, cartularium 26, vol III, fol. 107).

Regesten

Doppler, ‘Verzameling [800-1273]’, 255-256, nr. 209. – Haas, Chronologische lijst, 76, nr. 195. – Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 158, nr. 884.

Samenhang

Voor de geïnsereerde oorkonde van Hendrik IV, zie Collectie Sint-Servaas, nr. 1, alsmede Hackeng, Het middeleeuwse grondbezit, 39-41, 54, 59-60, 63-65, 67, 90-91, 154 en 279-280, nr. 39a (onvolledige uitgave).

Thorn

Numéro 48

Mentions légales

1283 januari 6

Willem van Born, curé de Geertruidenberg, après avoir été excommunié et emprisonné pour ne pas s'être conformé à un verdict de Jean (d'Enghien), évêque de Liège, renonce à ses prétentions concernant le litige avec l'abbesse et le couvent de l'abbaye de Thorn, y compris l'obligation promise par les chevaliers Hendrik, seigneur de Pietersheim, et Michael, seigneur de Rothem, à son égard. Il s'engage en outre, à titre de garantie supplémentaire, à rendre son église vacante si lui ou ses associés manquaient à leurs promesses et à payer une amende à l'abbesse de Thorn et au chapitre (de Saint-Lambert) de Liège, pour lesquels il a nommé des garants.

Willem van Born, pastoor van Geertruidenberg, ziet na zijn excommunicatie en gevangenschap ten gevolge van het niet naleven van een vonnis van Jan (van Enghien), bisschop van Luik, af van zijn aanspraken inzake het geschil met abdis en convent van de abdij van Thorn, waaronder van de beloofde verplichting jegens hem door de ridders Hendrik, heer van Pietersheim, en Michael, heer van Rothem. Tevens belooft hij ter meerdere zekerheid zijn kerk vacant te stellen indien hij of zijn medestanders hiertegen zouden handelen en aan de abdis van Thorn en het kapittel (van Sint-Lambert) te Luik een boete te betalen van elk 100 mark Luiks, waarvoor hij borgen aanstelt.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 01.187A, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 58-2. Beschadigd met tekstverlies.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^odoor eind 13^e/begin 14^e-eeuwse hand: De ecclesia Montis Sancte Gertrudis, 1282. – 2^odoor 17^e-eeuwse hand: M doorgestreept. – 3^odoor 18^e-eeuwse hand: G.

Bezegeling: één bevestigingsplaats (SD1) en vijf bevestigingsplaatsen voor de aangekondigde zegels van Willem, heer van Horn, Gozewijn, heer van Born, Osto, zoon van Gozewijn, heer van Born, Willem, heer van Cranendonk, Walram, heer van Valkenburg en Monschau, en Jan, heer van Haasdal (LS2, LS3, LS4, LS5 en LS6).

Uitgave

Niet eerder uitgegeven.

Datering

Het gebruik van paasstijl in het bisdom Luik is verondersteld, zie Camps, ONB I, XXI, en Dillo en Van Synghel, ONB II, XVII.

Ontstaan en samenhang

Willem van Born, pastoor van Geertruidenberg, heeft twee oorkonden uitgevaardigd waarin hij afstand doet van zijn aanspraken inzake een geschil met de abdij van Thorn. Onderhavige oorkonde heeft betrekking op zijn relatie met het kapittel van Sint-Lambert te Luik, de tweede op die met de bisschop van Luik en de aartsdiaken d.d. 1283 (kort voor maart 16) (zie Collectie Thorn, nr. 49). Beide oorkonden vertonen sterke dictaatverwantschap, maar zijn niet door dezelfde hand geschreven. Onderhavige oorkonde is wel de vooroorkonde van Collectie Thorn, nr. 49.

Hoewel deze oorkonde niet gekopieerd is in het cartularium van de abdij van Thorn (Maastricht, HCL, toegangsnr. 01.187B, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 1628), bevat dit manuscript wel een verwijzing naar dit stuk onder het afschrift van de oorkonde inzake de relati met de bisschop en de aartsdiaken (Collectie Thorn, nr. 49): Similis adhuc littera habetur quo iste Wilhelmus, investitus de Monte Sancte Gertrudis, obligavit se capitulo Leodiensi contra predictam compositionem non venire debere.

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is niet goed zichtbaar. De lacunes in A zijn aangevuld naar de oorkonde d.d. 1283 (kort voor maart 16) (zie Collectie Thorn, nr. 49).

Chapitre de St Servaas

Numéro 48

Mentions légales

1282 april 7

Le roi romain Rodolphe Ier confirme et renouvelle la charte de l'empereur Frédéric Ier datée du 1174 avril 11 sur les droits des membres du chapitre de Saint-Servaas à Maastricht à Rosmeer, dont le texte est inscrit.

Rooms-koning Rudolf 1 bevestigt en hernieuwt de oorkonde van keizer Frederik I d.d. 1174 april 11 inzake de rechten van lieden van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht te Rosmeer, waarvan de tekst is geïnsereerd.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 66. Gelinieerd.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 15^e-eeuwse hand: Confirmatio imperatoris quod comes Lossensis in hominibus nostris (door latere hand bovengeschreven: de Rosmere) nullam exactionem vel ius debet habere ac quod ipse in eodem iure quod hominibus de Slusen et de Hese iudicatum est debent persistere. – 2^o door 14^e-eeuwse hand: Roesmer. – 3^o door 15^e-eeuwse hand: E VII. – 4^o door 17^e-eeuwse hand: Capsula imperialium. – 5^o door 17^e-eeuwse hand: 37, Capsula secunda. – 6^o door 17^e-eeuwse hand: Rudolphus.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S1 van rooms-koning Rudolf I, van witte was, beschadigd. Voor een beschrijving en afbeelding van S1, zie Venner, ‘Zegels’, nr. 50.

Afschriften

B. 17^e eeuw, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 12 (cartularium) = Cartularium ecclesie collegialis Sancti Servati (aldus) Trajecti ad Mosam, tomus secundus, Documenta imperialia et ducalia, fol. 50r-51v, onder caput: Imperialia, en onder de rubriek: Confirmatio eius quod incole de (hierna aantal punten voor een ontbrekende plaatsnaam) possidentes aliqua bona ad ecclesiam Sancti Seruatii spectantia in nullo subsunt comiti Lossensi neque ipsi ad illa angaria aut servitia prestandum tenentur etc., mogelijk naar A. – E. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 427, onder de rubriek: 1282, Rudolphus, imperator, confirmat privilegium de libertate pagorum et omni onere prestando comiti de Loos, tertio idus aprilis anno 1282, mogelijk naar A.

Uitgave

a. Böhmer, Acta imperii selecta, 338-339, nr. 433 (onvolledig), naar A.

Regesten

Doppler, ‘Verzameling [800-1273]’, 256, nr. 210. – Haas, Chronologische lijst, 76, nr. 196. – Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 55, nr. 66.

Ontstaan en samenhang

Voor de geïnsereerde oorkonde van keizer Frederik I d.d. 1174 april 11, waarin hij de lieden van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht te Rosmeer beschermt en dezelfde rechten geeft als die te Sluizen en Hees, zie Appelt, Die Urkunden Friedrichs I. 1168-1180, 107-108, nr. 617. Zie ook Hackeng, Het middeleeuwse grondbezit, 43, 156 en 301, nr. 79 (onvolledige uitgave). Onderhavige oorkonde is door dezelfde hand geschreven als de oorkonde van rooms-koning Rudolf I d.d. 1282 maart 25 (zie Collectie Sint-Servaas, nr. 46).

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is moeilijk zichtbaar.

‍

Thorn

Numéro 49

Mentions légales

1283 (kort voor maart 16)

Willem, curé de Geertruidenberg, après avoir été excommunié et emprisonné pour ne pas s'être conformé à un verdict de Jean (d'Enghien), évêque de Liège, renonce à ses prétentions concernant le litige avec l'abbesse et le couvent de l'abbaye de Thorn, y compris l'obligation promise par les chevaliers Hendrik, seigneur de Pietersheim, et Michael, seigneur de Rothem, à son égard. Il s'engage également à rendre son église vacante à titre de garantie supplémentaire au cas où lui-même ou ses associés agiraient contre cet engagement et à payer également à l'abbesse de Thorn et à l'évêque de Liège une amende, pour laquelle il nomme des garants. Jean (de Flandre), évêque de Liège, approuva ces dispositions, de même que Gérard de Nassau, archidiacre de Liège, qui déclara également qu'il installerait un nouveau curé à Geertruidenberg sur recommandation de l'abbesse de Thorn si Willem ne respectait pas les conditions fixées.

Willem, pastoor van Geertruidenberg, ziet na zijn excommunicatie en gevangenschap ten gevolge van het niet naleven van een vonnis van Jan (van Enghien), bisschop van Luik, af van zijn aanspraken inzake het geschil met abdis en convent van de abdij van Thorn, waaronder van de beloofde verplichting jegens hem door de ridders Hendrik, heer van Pietersheim, en Michael, heer van Rothem. Tevens belooft hij ter meerdere zekerheid zijn kerk vacant te stellen indien hij of zijn medestanders hiertegen zouden handelen en aan de abdis van Thorn en de bisschop van Luik een boete te betalen van elk 100 mark Luiks, waarvoor hij borgen aanstelt. Jan (van Vlaanderen), bisschop van Luik, keurt deze bepalingen goed, evenals Gerard van Nassau, aartsdiaken van Luik, die tevens verklaart op voordracht van de abdis van Thorn een nieuwe pastoor te Geertruidenberg te installeren indien Willem niet zou voldoen aan de gestelde voorwaarden.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 01.187A, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 58-1.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^odoor eind 13^e-/begin 14^e-eeuwse hand: De ecclesia Montis Sancte Ghertrudis, 1282. – 2^odoor 17^e-eeuwse hand: M doorgestreept. – 3^odoor 18^e-eeuwse hand: G.

Bezegeling: drie uithangend bevestigde, dubbel doorgestoken zegels, die aangekondigd zijn, namelijk: S2 van Willem, heer van Horn, van bruine was, licht beschadigd, met CS2. – S6 van Willem, heer van Cranendonk, van bruine was, gaaf. – S7 van Osto, zoon van Gozewijn, heer van Born, van bruine was, beschadigd; één bevestigingsplaats (SD3) en vier bevestigingsplaatsen voor de aangekondigde zegels van Jan (van Vlaanderen), bisschop van Luik, Gerard van Nassau, aartsdiaken van Luik, Gozewijn, heer van Born, Walram, heer van Valkenburg en Monschau, en Jan van Haasdal (LS1, LS4, LS5 en LS8). Voor een beschrijving en afbeelding van S2, S6 en S7, zie Venner, ‘Zegels Thorn’, respectievelijk 42, 41 en 44-45.

Afschrift

B. eerste helft 15^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 01.187B, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 1628 (voorheen cartularium nr. 1) = Cartularium abbatiae imperialis Thorensis, 966-1600, p. 70-73 (oude fol. 39v-41r), onder de rubriek: Composicio domini Wilhelmi, investiti de Monte Sancte Gertrudis, cum abbatissa et conventum Thorense et Iohanne, episcopo Leodiense, met in de marge d, M, naar A.

Uitgave

Niet eerder uitgegeven.

Regesten

Franquinet, Beredeneerde inventaris Thorn, 55-56, nr. 35 (gedateerd 1282). – Habets, Archieven Thorn, 50, nr. 58 (gedateerd 1282 januari 6). – Haas, Chronologische lijst, 74, nr. 191 (gedateerd 1282 januari 6).

Datering

Het gebruik van paasstijl in het bisdom Luik is verondersteld, zie Camps, ONB I, XXI, en Dillo en Van Synghel, ONB II, XVII. Bij onderhavige oorkonde ontbreekt de dagtekening in de datatio. Deze oorkonde is hoogstwaarschijnlijk geredigeerd kort voor de oorkonde van Jan (van Vlaanderen), bisschop van Luik, d.d. 17 maart 1283 (zie Collectie Thorn, nr. 50), waarin hij naar de twee oorkonden van Willem verwijst (zie Collectie Thorn, nrs. 48 en 49).

Ontstaan en samenhang

Deze oorkonde is niet door dezelfde hand geschreven als de overeenkomst, uitgevaardigd door Willem, pastoor van Geertruidenberg, op 6 januari 1283 (zie Collectie Thorn, nr. 48). Wel is onderhavige oorkonde gemundeerd door een scriptor uit de abdij van Thorn, die werkzaam was in de periode 1282-1283. Voor de lokalisering van deze scriptor, zie Collectie Thorn, nr. 45.

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is niet goed zichtbaar. De lacunes in A zijn aangevuld naar de oorkonde d.d. 1283 januari 6 (zie Collectie Thorn, nr. 48) en naar B. Voor de tekstdelen die aan de vooroorkonde zijn ontleend (Collectie Thorn, nr. 48) en afgedrukt zijn in een kleiner lettertype, zie Van Synghel, Oorkonden Thorn, 150-151.

Chapitre de St Servaas

Numéro 49

Église

1282 april 9

Le roi romain Rodolphe Ier confirme et renouvelle la charte de l'empereur Frédéric II datée de décembre 1232 sur le renouvellement et la confirmation de la charte accordée en 1087 au chapitre de Saint-Servaas à Maastricht, dont le texte est inscrit.

Rooms-koning Rudolf I bevestigt en hernieuwt de oorkonde van keizer Frederik II d.d. december 1232 inzake de hernieuwing en bevestiging van de in 1087 verleende oorkonde aan het Sint-Servaaskapittel te Maastricht, waarvan de tekst is geïnsereerd.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 42. Gelinieerd.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 15^e-eeuwse hand: Confirmatio priviliorum (aldus). – 2^o door 15^e-eeuwse hand: Privilegium imperiale super remissione servitiorum signis diversorum imperatorum robo[***]. – 3^o door 16^e-eeuwse hand: R. M I n. – 4^o door 16^e-eeuwse hand: Anno 1282 / z8. – 5^o door 17^e-eeuwse hand: Cap. 2. – 6^o door 17^e-eeuwse hand: In capsula imperialium. – 7^o door 17^e-eeuwse hand: Rudolphi Romanorum regis confirmatio priviligii dati per Fredericum secundum et ulterium Henrici per Fredericum confirmati super libertate ecclesie Sancti Servatii ab aliis quam Henricus regibus vel imperatoribus de data 5 idus aprilis 1282.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S1 van rooms-koning Rudolf I, van witte was, randschrift licht beschadigd. Voor een beschrijving en afbeelding van S1, zie Venner, ‘Zegels’, nr. 50.

Afschriften

B. eind 13^e eeuw, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 10, fol. 19v-21r (= nieuwe fol. 36v-38r), nr. 42, naar A. – C. 15^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 31 (cartularium), fol. 174r-175v, onder de rubriek: Item tenores omnium et singulorum exhiborum sequuntur per ordinem in hunc modum et sunt tales, mogelijk naar A. – D. 17^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 12 (cartularium) = Cartularium ecclesie collegialis Sancti Servati (aldus) Trajecti ad Mosam, tomus secundus, Documenta imperialia et ducalia, fol. 51v-, onder caput: Imperialia, en onder de rubriek: Confirmatio eius quod ecclesia Sancti Seruatii solis pontificibus et imperialibus subest, dignitas cleri et sedes 20 epi-scoporum, ut folio 2, naar A. – E. 1640, Ibidem, idem, inv. nr. 1741 (cartularium) = Liber sive regestum originis ecclesie Sancti Seruatii Traiec[tensis] illiusque privilegiorum, donationum ac iurium ex originalibus et libro chartarum manu Ioannis Choris, receptoris capituli, descriptorum, p. 89-90, onder de rubriek: Rudolphus confirmat privilegium Henrici 4, onvolledig, naar A. – [F]. niet voorhanden, maar bekend uit G, cartularium van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht = Liber A, fol. 198. – G. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 433, onder de rubriek: Rudolphus, Romanorum rex, confirmat privilegium ab Henrico quarto, imperatore, ecclesie Sancti Servatii datum ac etiam illum a Frederico secundo, datum Oppenheim, 5 idus aprilis 1282, gewaarmerkt afschrift door G.J. Lenarts, stadssecretaris van Maastricht, naar A.

Uitgave

a. Böhmer, Acta imperii selecta, 339-340, nr. 434 (onvolledig), naar A.

Regesten

Doppler, ‘Verzameling [800-1273]’, 257, nr. 211. – Haas, Chronologische lijst, 76, nr. 197. – Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 52, nr. 42.

Samenhang- en tekstuitgave

Voor de geïnsereerde oorkonde van keizer Frederik II d.d. 1232 december, zie Collectie Sint-Servaas, nr. 16. Zie ook Hackeng, Het middeleeuwse grondbezit, 43, 156 en 301, nr. 79 (onvolledige uitgave). Het onderscheid tussen c en t is moeilijk zichtbaar.

‍

Thorn

Numéro 50

Mentions légales

1283 maart 17

Jean (de Flandre), évêque de Liège, annonce que Willem van Born, curé de Geertruidenberg, qui a été libéré, accepte volontairement, après lecture, les conditions précédemment établies dans une charte pour le rétablissement de la paix entre lui, d'une part, et l'abbesse et le couvent de Thorn, d'autre part. À la demande de Willem, l'évêque appose son sceau sur la charte. Jean fait la réserve, valable pour les six mois à venir, de pouvoir apporter des modifications aux conditions.

Jan (van Vlaanderen), bisschop van Luik, maakt bekend dat Willem, pastoor van Geertruidenberg, zich in zijn bijzijn heeft verzoend met abdis en convent van de abdij van Thorn, waarvan de voorwaarden zijn vastgelegd in de oorkonden d.d. 1283 januari 6 en 1283 (kort voor maart 16) en bevestigt deze onder voorbehoud van het recht om de daarin vervatte bepalingen tot 1 oktober eerstkomend te mogen wijzigen.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 01.187A, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 59. Beschadigd met tekstverlies.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^odoor eind 13^e/begin 14^e-eeuwse hand: De ecclesia Montis Sancte Gertrudis, 1282. – 2^odoor 17^e-eeuwse hand: M doorgestreept. – 3^odoor 18^e-eeuwse hand: G.

Bezegeling: één bevestigingsplaats, vermoedelijk voor het aangekondigde zegel van Jan (van Vlaanderen), bisschop van Luik (LS1).

Afschrift

B. eerste helft 15^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 01.187B, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 1628 (voorheen cartularium nr. 1) = Cartularium abbatiae imperialis Thorensis, 966-1600, p. 67-68 (oude fol. 38r-v), onder de rubriek: d, De ecclesia Montis Sancte Gertrudis, met in de marge M, naar A.

Uitgave

Niet eerder uitgegeven.

Regesten

Franquinet, Beredeneerde inventaris Thorn, 56-57, nr. 36 (gedateerd 1282 maart 17). – Habets, Archieven Thorn, 51, nr. 59 (gedateerd 1282 maart 17). – Haas, Chronologische lijst, 75, nr. 192 (gedateerd 1282 maart 17).

Datering

Het gebruik van paasstijl in het bisdom Luik is verondersteld, zie Camps, ONB I, XXI, en Dillo en Van Synghel, ONB II, XVII.

Ontstaan en samenhang

Onderhavige oorkonde hangt nauw samen met twee oorkonden uit 1283, uitgevaardigd door Willem, pastoor van Geertruidenberg, waarnaar in de dispositio wordt verwezen (zie Collectie Thorn, nrs. 48 en 49).

Deze oorkonde is gemundeerd door een scriptor uit de abdij van Thorn, die werkzaam was in de periode 1282-1283. Voor de lokalisering van deze scriptor, zie Collectie Thorn, nr. 45.

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is niet goed zichtbaar. De lacunes in A zijn aangevuld naar B.

Chapitre de St Servaas

Numéro 50

Économique

1282 juni 10

Les échevins de Maastricht ont donné mandat à Gijsbert van Meeswijk de vendre à Willem, prêtre du béguinage de Nieuwenhof à Maastricht, un cijns annuel de quatorze shillings Luiks et six pence, établi sur la boulangerie de Hendrik Soleswich à Maastricht.

Schepenen van Maastricht oorkonden dat Gijsbert van Meeswijk een jaarlijkse cijns van veertien schelling Luiks en zes penning, gevestigd op de bakkerij van Hendrik Soleswich te Maastricht, heeft verkocht aan Willem, priester van het begijnhof Nieuwenhof te Maastricht.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002H, archief Broederschap der kapelanen van Sint-Servaas te Maastricht, 1139-1797, inv. nr. 142. Gaaf bewaard, behoudens de rechterzijde van de pliek, die deels afgeknipt en deels afgescheurd is.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 14^e-eeuwse hand: Ad pistrinam [***] ex domo [***] Sancti Nicolai XIIII solidos VI denarios. – 2^o door 15^e-eeuwse hand: Copiata [***] folio XIX.– 3^o door 15e-eeuwse hand: Quarta.

Bezegeling: één bevestigingsplaats, vermoedelijk voor het aangekondigde zegel van Boudewijn Caseus, schepen van Maastricht (LS1); de tweede bevestigingsplaats aan de rechterzijde, vermoedelijk voor het aangekondigde zegel van Jan Suevus, schepen van Maastricht (LS2), is verdwenen.

Afschrift

B. 1376, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002H, archief Broederschap der kapelanen van Sint-Servaas te Maastricht, 1139-1797, inv. nr. 4 (cartularium), fol. 19r, onder de rubriek: De quatuordecem solidis et VI denariis ad pistrinam Henrici Soleswiic, in Vico Sueui iuxta Sanctum Nycholaum, pro anniversario Wilhelmi, rectoris altaris Sancti Laurencii (hierna in iulio doorgestreept) et investiti Nove Curie beginarum in iulio, met in de linkermarge: pronunc Mathie de Bunde, pistoris, C III, litterae, naar A.

Uitgave

a. Nève, De dertiende-eeuwse schepenoorkonden, 56-57 (met onvolledige vertaling), nr. 1282.06.11, naar A (gedateerd 1282 juni 11).

Regesten

Doppler, ‘Schepenbrieven’, 24-25, nr. 8. .– Haas, Chronologische lijst, 77, nr. 199. – Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 219, nr. 142.

Lokalisering

Blijkens de aantekening in het cartularium kan de bakkerij bij de Sint-Nicolaaskerk, in de Wolfstraat te Maastricht, worden gelokaliseerd.

Ontstaan

Onderhavige oorkonde is geschreven door een scriptor die schepenoorkonden van Maastricht mundeert voor het klooster van Sint-Gerlach te Houthem d.d. 1279 december 28 (zie Van Synghel, Oorkonden Sint-Gerlach, 122-125, nr. 27), voor een monnik, procurator van het hof te Luik, d.d. 1283 maart 10 (Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 652a), voor het Sint-Servaaskapittel te Maastricht d.d. 1284 mei 3, 1285 juni 20 en 1285 juni 25 (zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nrs. 52, 54 en 55), voor een priester te Maastricht d.d. 1288 maart 30 (Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 642), voor een particulier d.d. 1289 februari 2 en 1291 februari 18 (Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nrs. 652b en 652), voor het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht d.d. 1291 maart 18, 1291 maart 25, 1291 juni 1 en 1291 juni 18 (Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 1643a, 1763, 1643b en 1764), voor het cisterciënzerklooster Dalheim d.d. 1294 mei 26 (Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 665), alsmede een oorkonde van schout en schepenen van Sint-Pieter te Maastricht d.d. 1294 april 25 (Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 816a). Bijgevolg kan deze scriptor worden gelokaliseerd in het milieu van de schepenbank van Maastricht.

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is moeilijk zichtbaar.

‍

Thorn

Numéro 51

Économique

1286 maart 7

Jan van Breill renonce à son droit sur certains assujettis aux accises nommés et leurs parents (à Übach) au profit de l'abbaye de Thorn.

Chapitre de St Servaas

Numéro 51

Église

1284 januari 29

Quatre archevêque s et 15 évêques accordent une indulgence de quarante jours à tous ceux qui contribuent à la construction d'un nouveau pont en pierre sur la Meuse à Maastricht, en remplacement du pont en bois qui s'est effondré en 1275.

Vier aartsbisschoppen en vijftien bisschoppen verlenen een aflaat van veertig dagen aan allen die bijdragen aan de bouw van een nieuwe stenen brug over de Maas te Maastricht, ter vervanging van de in 1275 ingestorte houten brug.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 439. Blijkens de incisie in de pliek met de rest van een dubbele perkamenten staart, was deze oorkonde voorzien van een (losgeraakt) transfix met de goedkeuring door Jan IV, bisschop van Luik, d.d. 1287 mei 8.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^odoor 15^e-eeuwse hand: Indulgentie concesse super constructione pontis. – 2^odoor 15^e-eeuwse hand: P. de Hoyo.

Bezegeling: vijfentwintig bevestigingsgaatjes voor negentien zegels; acht uithangend bevestigde zegels, die aangekondigd zijn, namelijk: S4 van Petrus, aartsbisschop van Oristano, van rode was, beschadigd. – S7 van Guido, bisschop van Pavia, van rode was, beschadigd. – S8 van Bartholomeus, bisschop van Tortiboli, van rode was, beschadigd. – S9 van Acerus, bisschop van Växjö, van rode was, beschadigd. – S12 van Otbert, bisschop van Asti, van rode was, beschadigd, met gaaf tegenzegel CS12. – S16 van een niet te identificeren aartsbisschop of bisschop, van rode was, beschadigd. – S18 van Simeon, bisschop van Bagnoregio, van rode was, beschadigd. – S19 van Vincentius, bisschop van Porto, van rode was, beschadigd; en elf bevestigingen voor de aangekondigde zegels van de drie aartsbisschoppen en de overige bisschoppen; boven de laatste bevestiging staat op de pliek: Gaetanus, maar dit correspondeert niet met de twee daaronder hangende zegels. Voor de problematische identificatie, een beschrijving en afbeelding van S4, S7, S8, S9, S12, S16, S18 en S19, zie Venner, ‘Exoten in Limburg’, respectievelijk 27, afb. 2, 29, afb. 9, 29, afb. 10, 29, afb. 11, 27, afb. 3 en 4, 31, afb. 13, 28, afb. 5 en 30, afb. 12 en 12a.

Afschriften

B. eerste helft 17^e eeuw (vóór 1648), Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 11 (cartularium) = Cartularium ecclesiae collegialis Sancti Servatii Traiecti ad Mosam, tomus primus, pontificalia et episcopalia, fol. 4r-5v, onder caput: Episcopalia, en onder de rubriek: Indulgentie concesse super constructione pontis, afschrift geauthenticeerd door Hendrik Lenssens, kapittelsecretaris en openbaar notaris, geadmitteerd door de Raad van Brabant, naar A. – [C]. niet voorhanden, maar bekend uit D, cartularium van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht = Liber A, fol. 1 en 172. – D. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 464-466, onder de rubriek: Indulgentie concesse a quatuor archiepiscopis et quindecim episcopis iis qui contribuunt ad profectionem pontis lapidei supra Mosam in oppido Traiectensi, 4 kalendas februarii 1284, gewaarmerkt afschrift door G.J. Lenarts, stadssecretaris van Maastricht, naar A.

Uitgaven

a. Sedulius, Diva Virgo, 10-11 (onvolledig). – b. ‘Notice historique' (onvolledig), 106, naar a. – c. Schaepkens, ‘Anciens diplȏmes’, 384-386 (gedateerd 1284), naar A. – d. Willemsen, ‘Inventaire’, 182-184, nr. 15, naar A.

Regesten

Habets, ‘Codex diplomaticus’, 47, nr. 83. – Doppler, ‘Verzameling [800-1273]’, 260-261, nr. 215. – Haas, Chronologische lijst, 78, nr. 203. – Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 100, nr. 439.

Ontstaan en samenhang

Onderhavige oorkonde is gebruikt voor de redactio van de oorkonde van Bonaventura, bisschop van Ceos, die op 24 februari 1289 een aflaat verleent (zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nr. 60). Voor de bevestiging van onderhavige oorkonde door Jan IV, bisschop van Luik, d.d. 1287 mei 8, zie Collectie Sint-Servaaskapittel, nr. 57.

Datering

Onderhavige oorkonde is gedateerd op 29 januari in het derde pontificaatsjaar van paus Martinus IV, dat loopt van 23 maart 1283 tot en met 22 maart 1284. Bijgevolg is deze oorkonde gedateerd in 1284.

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is niet altijd goed zichtbaar.

‍

Thorn

Numéro 52

Économique

1287 januari 23

Osto de Thorn vend à l'abbesse de Thorn la ferme Cuevorde, située près de Thorn, dont il obtiendra les accises.

Chapitre de St Servaas

Numéro 52

Économique

1284 mei 3

Les échevins de Maastricht certifient qu'Arnoud, ancien maître d'œuvre de l'église St Servaas à Maastricht, sa femme et leurs enfants ont renoncé à un cijns annuel de sept shillings, leks et quatre pence, établi sur la maison (à Maastricht) dans laquelle vit Hendrik l'Ancien, coupeur de viande.

Thorn

Numéro 53

Mentions légales

1287 juli 3

Le doyen et le chantre du chapitre Notre-Dame de Maastricht ont demandé, au nom de l'abbesse et du couvent de Thorn, d'une part, et du curé de Thorn, d'autre part, de consulter le doyen et le chapitre de la cathédrale de Liège au sujet du règlement de leur différend concernant les dîmes novales dans la paroisse de Thorn. Le doyen et le chantre du chapitre de Notre-Dame désignèrent Jean, vicaire de Thorn, comme leur représentant pour obtenir ce conseil juridique à Liège.

Chapitre de St Servaas

Numéro 53

Économique

1285 maart 4

Jean Ier, duc de Brabant, ordonne à ses hommes de Maastricht de faire moudre leur grain au moulin du chapitre de Saint-Servaas à Maastricht.

Jan I, hertog van Brabant, gelast zijn mannen te Maastricht hun graan te laten malen in de molen van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 819.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 15^e-eeuwse hand: Mandatum domini (door schrijfhand bovengeschreven) Iohannis (door schrijfhand bovengeschreven), ducis Iohannis (door latere hand bovengeschreven) Brabancie, ad scultetum penale super facto molendini brachii / cap/4. – 2^o door 16^e-eeuwse hand: anno 1284 / 98. – 3^o door 17^e-eeuwse hand:II / In capsula ducalium / excopiatum 6. – 4^o door 18^e-eeuwse hand: JO 17.

Bezegeling: één uithangend bevestigd zegel, dat aangekondigd is, namelijk: S1 van Jan I, hertog van Brabant, van bruine was, beschadigd, met CS1, gaaf. Voor een beschrijving en afbeelding van S1 en CS1, zie Venner, ‘Zegels’, nr. 51.

Afschriften

B. 17^e eeuw, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 12 (cartularium) = Cartularium ecclesie collegialis Sancti Servati (aldus) Trajecti ad Mosam, tomus secundus, Documenta imperialia et ducalia, fol. 4r-4v, onder caput: Ducalia, en onder de rubriek: Mandatum domini Iohannis, ducis Brabantie, penale ad schultetum super facto molendini brasii, gewaarmerkt afschrift door Hendrik Lenssens, kapittelsecretaris en openbaar notaris, geadmitteerd door de Raad van Brabant, naar A. – C. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 463, onder de rubriek: Mandatum Ioannis, ducis Brabantie, de molendino brasii ad ecclesiam Sancti Servatii pertinente, anno 1283, die martis post Letare, mogelijk naar A. – D. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 465, onder de rubriek: 1285, Mandatum Ioannis, ducis Brabantie, de molendino brasii ad capitulum Sancti Servatii a hominibus ducis frequendando, anno Domini 1284, die qua cantatur Letare Ierusalem, mogelijk naar A.

Uitgave

Niet eerder uitgegeven.

Regesten

Doppler, ‘Verzameling [800-1273]’, 262, nr. 217. – Haas, Chronologische lijst, 79-80, nr. 207. – Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 150, nr. 819.

Datering

Het gebruik van de paasstijl door de hertogen van Brabant is aangenomen, zie Camps, ONB I, XXI.

Tekstuitgave

Het onderscheid tussen c en t is niet altijd goed zichtbaar.

‍

Thorn

Numéro 54

Économique

1287 juli 13

Guda (de Rennenberg), abbesse, et le couvent de l'abbaye de Thorn donnent à Jan van Baexem, curé de Thorn, du seigle et de l'avoine annuels tant qu'il vivra. Au risque de perdre ce don, Jan promet d'ccepter officiellement une confirmation papale ou autre en faveur de l'abbesse et du couvent concernant le prélèvement de deux tiers des dîmes sur des terrains nouveaux dans les paroisses dont ils ont le droit de patronage. Si une charte doit être rédigée à cette fin, il la scellera de son propre sceau.

Chapitre de St Servaas

Numéro 54

Économique

1285 juni 20

Les échevins de Maastricht certifient qu'Arnoud, desservant de l'église Saint-Servatius à Maastricht, et sa femme Margareta ont fait don d'un cijns annuel d'un mark Luiks, établi sur la maison avec la grange derrière elle (à Maastricht) occupée par Adam, fabricant de pots en cuivre, au profit de six autels dans l'église, ainsi que du même cijns annuel au doyen et au chapitre de Saint-Servatius pour sa prière annuelle.

Thorn

Numéro 55

Mentions légales

1287 juli 14

Alexander et Hendrik, respectivement doyen et chantre du chapitre de Notre-Dame à Maastricht, sont nommés arbitres dans un litige entre l'abbesse et le couvent de l'abbaye de Thorn, d'une part, et Jan, curé de Thorn, d'autre part, au sujet des dîmes novales dans la paroisse de Thorn, du canonicat, de la prébende de Jan et de certains droits paroissiaux. Après avoir pris connaissance de la charte contenant le compromis et après une délibération compétente, ils ont rendu leur jugement et les deux parties s'y sont soumises volontairement.

Alexander, deken, en Hendrik van Houthorne, cantor van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht, doen uitspraak in het geschil tussen abdis en convent van de abdij van Thorn enerzijds en Jan, pastoor van de parochiekerk van Thorn, anderzijds inzake de novale tienden in de parochie van Thorn, het kanonikaat, zijn prebende en zekere parochiale rechten.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 01.187A, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 68.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^odoor 16^e-eeuwse hand: Declaratio arbitralis ex parte capituli et pastoris in Thoren super decimis tam maioribus, minutis quam novalibus et multis aliis, 1287. ‒ 2^odoor 17^e-eeuwse hand: T doorgestreept. ‒ 3^odoor 18^e-eeuwse hand: I.

Bezegeling: vijf uithangend bevestigde zegels, die aangekondigd zijn, namelijk: S1 van Alexander, deken van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht, van bruine was, beschadigd, met op de zegelstaart decanus. ‒ S3 van Guda van Rennenberg, abdis van Thorn, van bruine was, beschadigd, met op de zegelstaart abbatissa. ‒ S4 van het convent van de abdij van Thorn, van bruine was, beschadigd, met op de zegelstaart conventus. ‒ S5 van Jan van Baexem, pastoor van de parochiekerk van Thorn, van bruine was, beschadigd, met op de zegelstaart investitus. ‒ S6 van Jan, proost van het Sint-Andreaskapittel te Keulen, van bruine was, licht beschadigd, met op de zegelstaart [***un***]; en drie bevestigingsplaatsen, vermoedelijk voor de overige drie overige aangekondigde zegels van Hendrik, cantor van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht, (LS2), van Jan van Geistingen, kanunnik van het Sint-Pieterskapittel te Kortessem, met op de zegelstaart Iohannes de (LS7) en van Hendrik van Baexem, ridder, met op de zegelstaart H. de (LS8), Voor een beschrijving en afbeelding van S1, S3, S4, S5 en S6, zie Venner, ‘Zegels Thorn’, respectievelijk 24-25, 34, 32-34, 35 en 20-21.

Afschriften

B. eerste helft 15^e eeuw, Ibidem, toegangsnr. 01.187B, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 1628 (voorheen cartularium nr. 1) = Cartularium abbatiae imperialis Thorensis, 966-1600, p. 98-99 (oude fol. 53v-54r), onder de rubriek: E, Concordia inter abbatissam et conventum Thorensem cum Iohanne de Baexen, investito parrochialis ecclesie Thorensis, naar A. – C. 1669, Ibidem, toegangsnr. 01.187B, archief Vrije Rijksheerlijkheid Thorn, inv. nr. 1629 = Codex of cartularium IV, 992-1762 (band notariële afschriften abdij Thorn), p. 53-55, authentiek afschrift door J. Bachuys, apostolisch notaris, naar A.

Uitgave

Niet eerder uitgegeven.

Regesten

Franquinet, Beredeneerde inventaris Thorn, 67-69, nr. 43 (gedateerd 1287 juli 29). – Habets, Archieven Thorn, 60-61, nr. 68 (gedateerd 1287 juli 29). – Haas, Chronologische lijst, 83, nr. 219.

Samenhang

Voor het verzoek om juridisch advies door deken en cantor van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht aan deken en kapittel van de domkerk te Luik, alsmede het verzoek aan de bisschop van Luik om de scheidsrechtelijke uitspraak te bekrachtigen, zie respectievelijk nrs. 53 en 58.

Chapitre de St Servaas

Numéro 55

Économique

1285 juni 25

Les échevins de Maastricht ont fait une charte selon laquelle Arnoud, desservant de l'église St Servaas à Maastricht, sa femme et leurs enfants ont renoncé à un cijns annuel d'un mark Luiks, établi sur sa résidence (à Maastricht), au profit du doyen et du chapitre de St Servaas.

Thorn

Numéro 56

Varia

1287 augustus 9

William, prévôt de Sint-Gerlach à Houthem, donne une copie de la charte du (25 décembre 1231-23 septembre) 1232 concernant la vente par Jan Gruszere de champs à Houthem, revables d'accises au monastère Sint-Gerlach, avec le consentement de l'église Notre-Dame de Thorn.

Chapitre de St Servaas

Numéro 56

Économique

1285 oktober 6

Les échevins de Maastricht ont accordé à Gerard van Boxberc le transfert d'un cens annuel de dix-huit shillings Luiks, établi sur la maison de Reinier, fils de feu Anton, au profit de six autels de l'église St Servaas de Maastricht.

Thorn

Numéro 57

Église

1287 augustus 24

Guda de Rennenberg, abbesse, et le couvent de l'abbaye de Thorn fondent un béguinage à Thorn pour douze béguines et assignent à cette fin biens, rentes et revenus de l'abbaye à Eisden, provenant des biens de Mabilia, veuve de Hendrik, lui, gardien d'Eisden et des biens de ses enfants. Guda et le couvent mettent ces biens en gage au profit de la béguine Ida, veuve d'Hendrik Pauwens, et ils prévoient également des stipulation pour leur utilisation. Enfin, ils définissent les obligations des béguines.

Chapitre de St Servaas

Numéro 57

Église

1287 mei 8

Jean IV (de Flandre), évêque de Liège, approuve la charte d'indulgence datée du 29 janvier 1284 de quatre archevêques et 15 évêques concernant la construction d'un pont de pierre sur la Meuse à Maastricht.

Jan IV (van Vlaanderen), bisschop van Luik, hecht zijn goedkeuring aan de aflaatoorkonde d.d. 1284 januari 29 van vier aartsbisschoppen en vijftien bisschoppen inzake de bouw van een stenen brug over de Maas te Maastricht.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 440. Oorspronkelijk getransfigeerd aan de aflaatoorkonde d.d. 1284 januari 29.

Aantekening op de achterzijde: 1^e door 17^e-eeuwse hand: In capsula episcopalium, excopiatum numero 5^o.

Bezegeling: één bevestigingsplaats, vermoedelijk voor het aangekondigde zegel van Jan IV van Vlaanderen, bisschop van Luik (LS1).

Afschriften

B. eerste helft 17^e eeuw (vóór 1648), Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B002A, archief kapittel van Sint-Servaas te Maastricht, 1062-1797, inv. nr. 11 (cartularium) = Cartularium ecclesiae collegialis Sancti Servatii Traiecti ad Mosam, tomus primus, pontificalia et episcopalia, fol. 5r, onder caput: Episcopalia, afschrift geauthenticeerd door Hendrik Lenssens, kapittelsecretaris en openbaar notaris, geadmitteerd door de Raad van Brabant, naar A. – [C]. niet voorhanden, maar bekend uit D, cartularium van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht = Liber A, fol. 1v en 173. – D. vóór 1768, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 466, onder de rubriek: Episcopus Leodiensis approbat et laudat indulgentias datas ab archiepiscopis et episcopis eis qui contibuunt (aldus) ad refectionem pontis Mose, 10 maii 1284, gewaarmerkt afschrift door G.J. Lenarts, stadssecretaris van Maastricht, mogelijk naar A.

Uitgave

a. Schaepkens, ‘Archives’, 166, naar A.

Regesten

Doppler, ‘Verzameling [800-1273]’, 263, nr. 220. – Haas, Chronologische lijst, 82, nr. 215. – Nuyens, Inventaris Sint-Servaas, 100, nr. 440.

Samenhang

Voor de aflaatoorkonde van de vier aartsbisschoppen en vijftien bisschoppen d.d. 1284 januari 29, zie Collectie Sint-Servaas, nr. 51.

‍

Thorn

Nummer 58

Mentions légales

1287 oktober 1 

Guda (van Rennenberg), abdis, en het convent van de abdij van Thorn alsmede Jan, pastoor van Thorn, verzoeken Jan (van Vlaanderen), bisschop van Luik, de uitspraak van de scheidslieden inzake hun geschil over de tienden te Thorn te bekrachtigen.

Un aperçu de toutes les chartes

Numéro 26

Origineel

Afschrift

Uitgave

Regest

Datering

Ontstaan en samenhang

Numéro 26

Origineel

Uitgave

Ontstaan

Numéro 26

Origineel

Uitgave

Numéro 26

Numéro 27

Origineel

Uitgave

Regesten

Numéro 27

Origineel

Uitgave

Afschrift

Regesten

Datering

Ontstaan

Numéro 27

Origineel

Uitgave

Datering

Numéro 27

Numéro 28

Origineel

Afschrift

Uitgave

Ontstaan en samenhang

Numéro 28

Numéro 28

Origineel

Uitgave

Numéro 28

Numéro 29

Origineel

Afschrift

Uitgave

Regest

Datering, ontstaan en samenhang

Numéro 29

Origineel

Uitgave

Samenhang

Numéro 29

Origineel

Uitgave

Numéro 29

Numéro 30

Origineel

Uitgave

Samenhang

Numéro 30

Origineel

Afschrift

Uitgave

Regest

Ontstaan en samenhang

Numéro 30

Origineel

Uitgave

Echtheid

Numéro 30

Numéro 31

Origineel

Uitgave

Samenhang

Numéro 31

Origineel

Afschrift

Uitgave

Regesten