Korte samenvatting
Wolfard, provisor van het Huis van de orde van Sint-Victor (het Wittevrouwenklooster) te Maastricht, en Jan, pastoor van Sint-Pieter, rechters, gesubdelegeerd door magister Jan van Avesnes en de deken en voorzanger van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Hoei, doen in hoger beroep uitspraak in het geschil tussen Arnoud, pastoor van de Sint-Janskerk te Maastricht, enerzijds en deken en kapittel van Onze-Lieve-Vrouw alsmede de kapelanen van de kapellen van Onze-Lieve-Vrouw Minor, Sint-Hilarius en Sint-Evergislus te Maastricht anderzijds inzake de verplichtingen van de inwoners jegens de Sint-Janskerk en de kerkelijke bevoegdheden van de genoemde kapelanen.
Latijnse tekst van de oorkonde
In nomine Domini, amen.a
Universis presentes litteras visuris frater Wolfardus, provisor Domus Sororum ordinis Sancti Victoris in Traiecto, et Iohannes, investititus Sancti Petri extra muros Traiectensis, iudices, a magistro Iohanne de Auenis, .. decano et .. cantore ecclesie Beate Marie Hoyensis, iudicibus a sede apostolica delegatis, subdelegati in appellationis causa quam Arnoldus, plebanus ecclesie Sancti Iohannis de Traiecto, Leodiensis dyocesis, contra .. decanum et capitulum ecclesie Beate Marie Maioris, et Sancte Marie Minoris ac Sanctorum Hylarii et Euergisli, eiusdem loci de Traiecto capellarum rectores, ab audientia officialis Leodiensis ad sedem apostolicam se asserit emisisse, salutem in Domino sempiternam.
Noveritis quod cum dicti iudices in dicta appellationis causa vices suas nobis commisissent sub hac forma, magister Iohannes de Auenis, .. decanus et .. cantor ecclesie Beate Marie Hoyensis, iudices a domino papa delegati in causa appellationis que vertitur inter Arnoldum, investitum ecclesie Sancti Iohannis in Traiecto, ex una parte, .. decanum et capitulum ecclesie Beate Marie Maioris ac capellanos Sancte Marie Minoris, Sancti Euergisli et Sancti Hylarii, capellarum eiusdem loci, ex altera, discretis viris fratri Wolfardo, provisori Domus Sororum ordinis Sancti Victoris in Traiecto et investito Sancti Petri extra muros Traiectensis, salutem in Domino. Quia cause predicte vacare non possimus, diversis ecclesie nostre negociis impediti, vobis usque ad revocationem nostram in eadem causa committimus vices nostras. Datum anno Domini Mo CCo LXXXo tercio, feria tertia post Ramos Palmarum.
Dictus Arnoldus contra partem adversam edidit petitionem coram nobis in hunc modum: coram vobis, domini iudices subdelegati, dicit et proponit Arnoldus, plebanus ecclesie Sancti Iohannis de Traiecto, Leodiensis dyocesis, contra .. decanum et .. capitulum ecclesie Beate Marie Maioris etb Sanctec Mariec Minorisc ac Sanctorum Hylarii et Euergisli, eiusdem loci de Traiecto capellarum rectores, quod cum procurator dictorum .. decani et .. capituli et rectorum ipsum Arnoldum coram officialem Leodiensem nomine procuratorio et pro ipsis auctoritate ordinaria super eo quod ipsi ..decanus et capitulum et rectores asserebant quod parrochyani ipsius ecclesie Sancti Iohannis in Resurrectionis dominice, Penthecostes, Omnium Sanctorum et Nativitatis Domini festivitatibus annis singulis ad divina et ecclesiastica sacramenta et oblationes ibidem tunc advenientes, ab illis recipere libere consueverunt ab antiquo et quod dictus plebanus quamvis dicti parrochyani ad ecclesiam Sancte Marie et capellas predictas propter hoc in festivitatibus accendenter hoc impedire temere presumebat et super quibusdam rebus aliis traxissent in causam. Idem officialis Leodiensis in dicta causa perperam procedens contra dictum plebanum sententiam diffinitivam promulagavit iniquam, a qua sententia tamquam iniqua ipse plebanus ad sedem apostolicam appellavitc, sed ipse officialis Leodiensis post huiusmodi appellationem ipsa appellatione contempta, executionis sententiam in dictum plebanum de facto promulgavit.
Quare petit dictus plebanus quod cum vobis de premissis constiterit quantum sufficiat quod vos dictam executionis sententiam pronuncietis et declaretis ante omnia non tenere et cassetis et irritetis seu cassum et irritum nuncietis quidquid post dictam appellationem extitit attemptatum ab officiali predicto contra dictum plebanum, et quod vos, domini iudices, de causa principali ulterius cognoscentes sententiam dicti officialis infirmetis et statuatis quod iure super premissis fuerit statuendum rationibus premissis, maxime cum dicti .. decanus, capitulum et rectores premissa coram probis recognoverint esse vera. Hec dicit idem plebanus, salvo sibi in omnibus iuris beneficio addendi, minuendi etcetera, protestans sibi valere de premissis que probabit. Datum anno Domini Mo CCo LXXXo quarto, feria quinta post festum beati Dyonisii.
Qua petitione proposita a dicto plebano, procuratore dictorum .. decani, .. capituli et .. rectorum litem contestando ad dictam petitionem respondit in hunc modum:
Iudices, ad petitionem plebani Sancti Iohannis de Traiecto respondet procurator dictorum .. decani, capituli et rectorum quod verum est quod procurator dictorum .. decani et. capituli et rectorum nomine procuratorio et pro ipsis dictum plebanum super contentis in petitione predicta et rebus aliis coram officialem Leodiensem auctoritate ordinaria traxit in causam et quod ipse officialis contra dictum plebanum sententiam diffinitivam promulgavit et iustam, sed a dicta sententia idem plebanus tamquam ab iniqua ad sedem apostolicam infra decem dies appellavit et post dictam appellationem idem officialis pro expensis in lite ante appellationem emissam taxatis et principali sententiam executionis in ipsum plebanum promulgavit et iuste. Cetera contenta in petitione dicti plebani negavit idem procurator prout sunt proposita esse vera, dicens petita ab ipso plebano fieri non debere, parte adversa contrarium asserente.
Quibus propositis nos attendentes ex confessione partium predictam excommunicationis sententiam latam esse post dictam appellationem a sententia diffinitiva ad sedem apostolicam emissam, habito iurisperitorum consilio ipsam sententiam excommunicationis pronunciavimus penitus non tenere et ipsam et quidquid post dictam appellationem est attemptatum, cassantes et irritantes seu cassum et irritum nunciantes, pronunciamus coram nobis super principali fore ulterius procedendum. Actum et datum anno Domini Mo CCo LXXXo quarto, feria quinta post festum beati Dyonisii, ab audientia prime.
Hora autem vesperarum ferie quinte predicte assignata partibus ad procedendum in causa principali, coram nobis ipse partes proborum use consilio, in nos tamquam in arbitris reservata nobis potestate delegata, super eam predictam compromiserunt in hunc modum:
Universis presentes litteras inspecturis .. decanus et capitulum ecclesie Sancte Marie Maioris, capellani Sancte Marie Minoris, Sancti Euergisli et Sancti Hylarii, et Arnoldus, investitus Sancti Iohannis, ecclesiarum et capellarum Traiectensium, salutem et cognoscere veritatem. Noveritis quod cum nos .. decanus et capitulum et capellani predicti dictum Arnoldum, investitum Sancti Iohannis, auctoritate ordinaria coram officialem Leodiensem super quibusdam iuribus traxissemus in causam et sententiam diffinitivam in ipsa causa pro nobis optinuissemus. Idem Arnoldus asserens se ab audientia dicti officialis Leodiensis ad sedem apostolicam a dicta sententia tamquam ab iniqua appellasse rescriptum apostolicum super huiusmodi appellatione ad viros venerabiles .. decanum, cantorem et magistrum Iohannem de Auenis, canonicum ecclesie Beate Marie Hoyensis, Leodiensis dyocesis, impetravit, qui delegati ipsam appellationis causam viris discretis fratri Wolfardo, provisori Domus Sororum ordinis Sancti Victoris in Traiecto, et .. investito Sancti Petri extra muros Traiectensis, duxerunt subdelegandam.
Quibus actis nos .. partes predicti bonorum use consilio pro bono pacis et concordie in fratrem Wolfardum et .. investitum subdelegatos predictos compromittimus super premissis cause et liti ac iuribus, promittentes fide prestita corporali et sub pena quadraginta marcharum et sub periculo cause nos firmiter observare debere quidquid dicti arbitrid subdelegati, tam auctoritate subdelegata quam arbitraria, duxerint arbitrandum, sententiandum vel componendum. Datum anno Domini Mo CCo LXXXo quarto, feria quinta post festum beati Dyonisii, post audientiam prime.
Quibus factis et concluso in ipsa causa a partibus reportatisque coram nobis actis prioris iudicii, auditis hininde propositis et omnibus rite actis predicta feria quinta, hora vesperarum assignata a nobis ad pronunciandum ius seu ordinationem arbitrariam, predicto Arnoldo personaliter et predictis .. decano, capitulo et rectoribus per procuratorem comparantibus coram nobis et a nobis pronunciari instanter petentibus, habito iurisperitorum consilio sententiam dicti officialis, quoad causam principalem, cuius tenor talis est (hierna volgt de tekst van Collectie Onze-Lieve-Vrouwekapittel, nr. 31), auctoritate delegata seu subdelegata confirmantes ipsum Arnoldum parti adverse in expensis litis condempnamus, quarum taxationem nobis reservamus, et tam auctoritate predicta delegata seu subdelegata quam arbitraria illud quod in sententia dicti officialis propositum est, scilicet salvis iuribus et aliis debitis, serviciis ecclesie Beati Iohannis predicte ab ipsis commorantibus impendendis et prestandis, declarando pronunciamus quod capellani dictarum capellarum predicti decetero non audient confessiones patrum familias et matrum familias nec filiorum nec filiarum familias vel aliorum heredum ipsorum qui vel que ad annos pubertatis pervenerunt, sed talibus personis confessis suis plebanis vel aliis prout iura permittunt, liberum et licitum erit in quatuor festis principalibus de quibus fit mentio in sententia dicti officialis, et aliis temporibus, cum voluerint, divinum officium audire et accipere eucharistiam in matrice ecclesia eorundem, videlicet in ecclesia Beati Iohannis predicta vel in capellis in quarum terminis commorantur. Et hoc voluntati dictorum parrochyanorum relinquetur, ita quod nec plebani Sancti Iohannis nec capellani seu rectores capellarum predictarum qui erunt pro tempore, predictos parrochyanos ultra voluntatem suam ad veniendum ad parrochyalem ecclesiam et capellas arctare poterunt vel debebunt, salvis tamen plebanis ecclesie Sancti Iohannis predicti, qui pro tempore fuerint, iuribus ecclesie sue parrochyalis, id est oblationibus quatuor sollempnitatum debitis et consuetis a dictis parrochyanis dicte matricid ecclesie persolvendis. Nec capellani capellarum predictarum debent tales parrochyanos ad ecclesiastica sacramenta recipere, nisi sub protestatione predicto et quod eisdem exponant quod matrici ecclesie iura sua persolvant. Item capellani dictarum capellarum qui pro tempore fuerint, libere poterunt recipere ad confessionem et ad exhibendum eucharistiam iuvenes infra annos puberes existentes et etiam familiam conducticiam, id est famulos vel famulas, mercenarios et alias vagas personas, mansiones certas non habentes, et huiusmodi persone iuniores, conducticie, mercenarie et vage non tenebuntur plebanis Sancti Iohannis predicti ad oblationes ex necessitate, nisi ex voluntate et liberalitate ecclesiam Sancti Iohannis predicti frequentare voluerint et offerre ibidem. Hoc tamen salvo quod omnes infra septennium cuiuscumque conditionis existant existentes et tales pueri quos parrochyalis sacerdos non consuevit cum viatico visitare, in terminis capellarum predictarum decedentes, sepulturam in terminis suarum capellarum recipere poterunt et debebunt; aliis circa matricem ecclesiam sepeliendis, prout hoc de consuetudine antiqua et approbata in locis predictis sunt hactenus observata. Item declarando pronunciamus quod capellani seu rectores predicti seu eorum capelle parrochyali ecclesie investito eiusdem in nullo penitus sint subiecti. Item iidem capellani seu rectores in ipsis capellis suis divinum officium nocturnum et diurnum libere exercebunt. Item verbum predicationis ad populum suarum capellarum possunt proponere et post generalem confessionem in facie ecclesie absolutionem generalem impendere, aquam a se benedictam aspergere, cineres in capite ieunii conferre, in festo Purificationis candelas benedicere, oblationes et obventiones percipere, ieiunia, festivitates et similia indicere, prelatorum mandata, citationum, excommunicationum et alia quecumque exequi, festa dedicationis et patronorum capellarum suarum sollempniter celebrare, item de singulis domibus infra capellarum suarum terminose constitutis, ubi ignis ardet, in quatuor sollempnitatibus duos denarios Leodiensis recipere, prout hactenus est consuetum, poterunt et debebunt. Quibus pronunciationi et ordinationi dicti partes pro se et suis ecclesiis seu capellis paruerunt et easdem observare promiserunt sub pena in compromisso superius expressa.
Pronunciatum, paritum et datum anno Domini Mo CCo LXXXo quarto, feria quinta post festum beati Dyonisii martyris.
Superscriptionem illam ‘et Sancte Marie Minoris’ approbamus, datum ut supraf.
a geoblongeerd, met versierde initiaal in de marge A.
b bovengeschreven door schrijfhand A.
c abusievelijk met afkortingsteken A.
d slotletter verbeterd uit andere letter door schrijfhand A.
e aldus A, lees terminis.
f hierna sluitingsteken A.
Nederlandse vertaling
Broeder Wolfard, provisor van het Huis van de zusters van de orde van de heilige Victor (het Wittevrouwenklooster) te Maastricht, en Jan, pastoor van Sint-Pieter buiten de muren van Maastricht, die als rechters gesubdelegeerd zijn door magister Jan van Avesnes, en door de deken en voorzanger van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Hoei, de door de apostolische stoel gedelegeerde rechters in de appelzaak van de rechtbank van de officiaal te Luik op de apostolische stoel tussen Arnoud, pastoor van de Sint-Janskerk te Maastricht, enerzijds en de deken en het kapittel van de Onze-Lieve-Vrouwekerk en de kapelanen van de kapellen van Onze-Lieve-Vrouw Minor, Sint-Hilarius en Sint-Evergislus te Maastricht, anderzijds maken het volgende bekend: de genoemde rechters in de appelzaak hebben hun op de volgende wijze opgedragen: magister Jan van Avesnes, deken en voorzanger van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Hoei, door de paus gedelegeerde rechters in de appelzaak tussen Arnoud, pastoor van de Sint-Janskerk te Maastricht, enerzijds, en deken en kapittel van de Onze-Lieve-Vrouwekerk en de kapelanen van de kapellen van Onze-Lieve-Vrouw Minor, Sint-Evergislus en Sint-Hilarius aldaar anderzijds, dragen de zaak tot wederroepen op aan de genoemde Wolfard en aan de pastoor van Sint-Pieter buiten de muren van Maastricht, omdat de gedelegeerde rechters door andere zaken verhinderd zijn. Gegeven op 13 april 1283.
Genoemde Arnoud heeft voor de gesubdelegeerde rechters de volgende eis tegen de tegenpartij bekend gemaakt: voor u, heren gesubdelegeerde rechters, zegt en stelt Arnoud, pastoor van de Sint-Janskerk te Maastricht, tegen deken en kapittel van de Onze-Lieve-Vrouwekerk en de kapelanen van de kapellen van Onze-Lieve-Vrouw Minor, Sint-Hilarius en Sint-Evergislus te Maastricht dat de procurator van de genoemde deken, kapittel en kapelanen tegen Arnoud voor de officiaal van Luik krachtens zijn procuratorschap een zaak aanhangig heeft gemaakt, omdat genoemde deken, kapittel en kapelanen beweren dat de parochianen van de Sint-Janskerk jaarlijks op de feestdagen van Pasen, Pinksteren, Allerheiligen en Kerstmis voor de missen en de kerkelijke sacramenten komen en dat zij gewoon zijn van oudsher giften te ontvangen, ofschoon de pastoor van genoemde parochianen die naar de Onze-Lieve-Vrouwekerk en de kapellen gaan, hen dit zonder reden verbiedt. Ook over andere zaken hebben zij hem in rechte betrokken. De officiaal van Luik heeft voortgaand in deze zaak tegen de pastoor een onrechtvaardig definitief vonnis uitgesproken, van welk onrechtvaardig vonnis de pastoor in beroep is gegaan bij de apostolische stoel, maar de officiaal van Luik heeft na het instellen van het hoger beroep, dit beroep misachtend, een vonnis tot uitvoering uitgesproken.
Daarom eist de pastoor dat de gesubdelegeerde rechters, wanneer het voorafgaande voldoende vaststaat, uitspreken en verklaren dat het vonnis tot uitvoering geen stand houdt, en dat zij voor nietig en ongeldig verklaren al wat na het hoger beroep door de genoemde officiaal tegen de genoemde pastoor is ondernomen, en dat de gesubdelegeerde rechters van de hoofdzaak kennis nemen en het vonnis van de officiaal ongeldig verklaren en zulks rechtens op grond van het voorafgaande bepaald moet worden, temeer wanneer de genoemde deken, kapittel en kapelanen voor getuigen erkennen dat het voorafgaande waar is. Dit eist de pastoor met behoud van het recht om zaken toe te voegen, weg te laten enzovoort, waarbij hij getuigt dat voor hem het voorafgaande waar is, hetgeen hij zal bewijzen. Gegeven op 12 oktober 1284.
Nadat door de pastoor de eis is voorgedragen, heeft de procurator van deken, kapittel en kapelanen de zaak op de volgende wijze beantwoord:
Rechters, op de eis van de pastoor van de Sint-Jan te Maastricht antwoordt de procurator van deken, kapittel en kapelanen dat het waar is dat de procurator van deken, kapittel en kapelanen krachtens zijn procuratorschap en voor hen de genoemde pastoor over de inhoud van de eis en andere zaken voor de officiaal van Luik krachtens gewoon gezag in rechte heeft betrokken en dat deze officiaal tegen de pastoor een definitief en juist vonnis heeft uitgesproken, maar dat de pastoor van dit vonnis als een onrechtvaardig vonnis binnen tien dagen in hoger beroep is gegaan bij de apostolische stoel en dat de officiaal na het vaststellen van de kosten in de rechtzaak vóór het hoger beroep in de hoofdzaak terecht een vonnis tot uitvoering uitsprak. De verdere inhoud van de eis ontkent de procurator alsof die voorstelling van zaken waar is, en zegt dat wat de pastoor eist, niet moet gebeuren, ofschoon de tegenpartij het tegendeel beweert.
De gesubdelegeerde rechters, overwegend dat volgens getuigenis van partijen het genoemde vonnis tot excommunicatie gegeven is na het hoger beroep van het definitieve vonnis op de apostolische stoel, hebben na overleg met rechtsgeleerden verklaard dat dit vonnis tot excommunicatie geen stand houdt en zij hebben al wat na het hoger beroep is ondernomen voor ongeldig en nietig verklaard, en zij spreken nu uit dat over de hoofdzaak verder zal worden geprocedeerd. Gedaan en gegeven op 12 oktober 1284, in de zitting van de priem (rond zes uur ’s ochtends).
Op dezelfde dag op het uur der vespers (rond vijf uur ‘s middags), aangezegd aan partijen om voor de rechters te procederen over de hoofdzaak, hebben deze partijen met raad van rechtschapenen de hoofdzaak aan de rechters ter arbitrage onder voorbehoud van de gedelegeerde macht op de volgende wijze opgedragen:
Deken en kapittel van de Onze-Lieve-Vrouwekerk en de kapelanen van Onze-Lieve-Vrouw Minor, Sint-Evergislus en Sint-Hilarius, en Arnoud, pastoor van de Sint-Jan, kerken en kapellen te Maastricht, verklaren dat deken, kapittel en kapelanen genoemde Arnoud door gewoon gezag voor de officiaal van Luik over enige rechten in rechte hebben betrokken en in deze zaak een definitief vonnis hebben verworven. Arnoud is van dit onjuiste vonnis in hoger beroep gegaan bij de apostolische stoel en verkreeg een apostolisch schrijven over dit hoger beroep voor deken, voorzanger en magister Jan van Avesnes, die deze appelzaak subdelegeerden aan de eerder genoemde broeder Wolfard en aan de pastoor van Sint-Pieter.
Partijen hebben door raad van goedwillenden voor de goede vrede en eendracht de genoemde zaak, geschil en rechten ter arbitrage voorgelegd aan broeder Wolfard en de pastoor, subgedelegeerden, en zij beloofden onder ede en onder een boete van veertig mark en verlies van de zaak, alles te zullen naleven hetgeen de arbiters, subgedelegeerden, uit gezag van subgedelegeerden en arbiters zullen oordelen. Gegeven op 12 oktober 1284, na de zitting van de priem.
Nadat dit door partijen was gedaan en geconcludeerd, de stukken van het eerste vonnis voor de gesubdelegeerde rechters zijn overgeleverd, de eisen gehoord en alles op de juiste wijze is verricht, genoemde 12 oktober op het uur van de vespers door de gesubdelegeerde rechters is vastgesteld om recht te spreken of de arbitrale bepalingen uit te spreken, Arnoud, persoonlijk, en deken, kapittel en kapelanen door middel van de procurator zijn verschenen en met aandrang vroegen om recht te spreken, hebben de gesubdelegeerde rechters het vonnis van de genoemde officiaal, wat de hoofdzaak betreft en waarvan de inhoud luidt (hierna volgt de tekst van Collectie Onze-Lieve-Vrouwekapittel, nr. 31), door gedelegeerd en gesubdelegeerd gezag bevestigd en hebben zij Arnoud veroordeeld in de kosten van het geschil, waarvan zij zich de taxatie voorbehouden, en hebben voorts zowel door gedelegeerd en gesubdelegeerd gezag als door gezag als arbiters verklaard dat hetgeen in het vonnis van de officiaal geëist wordt, namelijk dat - afgezien van andere rechten en verplichtingen -, de verplichtingen jegens de Sint-Janskerk door de inwoners moeten worden vervuld. Te weten dat de kapelanen van de genoemde kapellen voortaan geen biecht mogen horen van de vaders, moeders, zonen of dochters van de gezinnen of andere erfgenamen die tot de jaren der puberteit komen, maar aan dergelijke personen die voor de pastoor of anderen rechtens gebiecht hebben, is het toegestaan op de vier hoogfeestdagen als vermeld in het vonnis van de officiaal, of op andere tijden, wanneer zij willen, de mis te horen of de eucharistie te ontvangen in de moederkerk, te weten de Sint-Janskerk, of in de kapellen, binnen welke grenzen zij wonen. En dit is aan de wil van de genoemde parochianen overgelaten, zodat noch de pastoor van de Sint-Jan noch de kapelanen of rectoren van de genoemde kapellen die er te zijner tijd zullen zijn, de genoemde parochianen tegen hun wil kunnen lastigvallen om naar de parochiekerk en de kapellen te komen, behoudens de rechten van zijn kerk die toekomen aan de plebanen van de Sint-Janskerk, die er te zijner tijd zullen zijn, te weten de gaven die door de parochianen van de genoemde moederkerk verschuldigd zijn op de vier hoogfeesten. De kapelanen van de genoemde kapellen moeten dergelijke parochianen niet tot de kerkelijke sacramenten ontvangen, tenzij onder genoemde verklaring en dat zij verklaren aan de moederkerk haar rechten te hebben betaald. De kapelanen van de genoemde kapellen die er te zijner tijd zijn, kunnen vrijelijk de jongeren onder de puberteitsjaren tot de biecht en de eucharistie toelaten en zelfs de gehuurd wonende gezinsleden, te weten mannelijke en vrouwelijke bedienden, knechten en andere rondtrekkende personen die geen vaste woning hebben, en deze jonge, gehuurd wonende, knechten en rondtrekkende personen zijn niet uit noodzaak verplicht tot gaven aan de pastoor van de Sint-Jan, tenzij zij welwillend de Sint-Janskerk willen bezoeken en daar offeren. Dit op voorwaarde dat allen die minder dan zeven jaar in een dergelijke staat leven en de jongeren die de parochiepriester niet gewoon is met de laatste sacramenten te bedienen, die binnen de grenzen van de kapellen sterven, hun graf zullen krijgen binnen de grenzen van hun kapellen; de anderen worden bij de moederkerk begraven zoals zulks volgens oude en goedgekeurde gewoonte op genoemde plaatsen tot nu toe in acht is genomen. Verder verklaren de rechters dat de kapelanen of rectoren of hun kapellen geenszins onderworpen zijn aan de pastoor van de parochiekerk. De kapelanen of rectoren zullen in hun kapellen het goddelijk officie dag en nacht vrijelijk verrichten. Zij kunnen preken tot het volk van hun kapellen en na algemene biecht ten overstaan van de kerk algemene absolutie verlenen, hen met door hen gewijd water besprenkelen, as bij het begin van de vasten aanbrengen, op Lichtmis kaarsen zegenen, gaven en ondersteuning ontvangen, vasten- en feestdagen aankondigen, bevelen van prelaten, van dagvaardingen, van excommunicaties en welke dan ook uitvoeren, wijdingsfeesten en patroonfeesten van de kapellen plechtig vieren en van elk huis binnen de grenzen van hun kapellen waar vuur brandt op de vier plechtige feestdagen twee penning Luiks ontvangen, zoals tot nu toe de gewoonte was. Aan welke uitspraak en regeling genoemde partijen voor zich en voor hun kerken en kapellen zullen gehoorzamen en zij hebben beloofd deze na te leven op de boete zoals in de opdracht tot arbitrage is vermeld.
Uitgesproken, beschikt en gegeven op 12 oktober 1284.
De oorkonders keuren de bovengeschreven woorden ‘van Onze-Lieve-Vrouw Minor’ goed, gegeven zoals boven.
Nadere toelichting
Lees meerWolfard, provisor van het Huis van de orde van Sint-Victor (het Wittevrouwenklooster) te Maastricht, en Jan, pastoor van Sint-Pieter, rechters, gesubdelegeerd door magister Jan van Avesnes en de deken en voorzanger van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Hoei, doen in hoger beroep uitspraak in het geschil tussen Arnoud, pastoor van de Sint-Janskerk te Maastricht, enerzijds en deken en kapittel van Onze-Lieve-Vrouw alsmede de kapelanen van de kapellen van Onze-Lieve-Vrouw Minor, Sint-Hilarius en Sint-Evergislus te Maastricht anderzijds inzake de verplichtingen van de inwoners jegens de Sint-Janskerk en de kerkelijke bevoegdheden van de genoemde kapelanen.
Origineel
A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief Kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 1562-2.
Aantekeningen op de achterzijde: 1o door 14e-eeuwse hand: Privelegia capelle spectantes ad ecclesiam Beate Marie. – 2o door 15e-eeuwse hand: Sententia pro capellanis ecclesie nostre subiectis contra plebanum Sancti Iohannis. – 3o door 18e-eeuwse hand: 1284 (verbeterd uit 1283). – 4o door 18e-eeuwse hand: Ratione libere frequentationis suarum capellarum.
Bezegeling: twee bevestigingsplaatsen, vermoedelijk voor de niet aangekondigde zegels van Wolfard, provisor van het Wittevrouwenklooster te Maastricht, en Jan, pastoor van Sint-Pieter te Maastricht (LS1 en LS2).
Afschrift
B. 1767, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief Kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 32 (cartularium) = Registrum documentorum insignis ecclesia collegiata Beatae Mariae Virginis Traiecti ad Mosam, continens bullas pontificias, diplomata, fundationes, acquisitiones, transactiones et sententias praefatam ecclesiam concernentia. Tomus I ab anno 1096 usque 1599, collectum anno 1767, pag. 33-40, onder de rubriek: Anno 1284, sententia arbitralis confirmatoria sententiae officialis Leodiensis de anno 1281 contra investitum Sancti Ioannis Traiectensis in favorem capituli nostri qua patroni capellarum Sancte Mariae Minoris, Sancti Hilarii et Sancti Evergisli pro libero in iisdem exercitio divinorum officiorum, Stipale privilegiorum, fol. 51, 52, 53, door Nicolaas Vincent, kanunnik van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht, gewaarmerkt door C. Frederix, openbaar notaris, naar A.
Uitgave
a. Franquinet, Beredeneerde inventaris O.L.V. te Maastricht I, 54-61, nr. 27 (gedateerd 1285 oktober 12), naar A.
Regesten
Haas, Chronologische lijst, 79, nr. 205 (gedateerd 1284 oktober 11). – Idem, Inventaris Onze-Lieve-Vrouw, 263, nr. 1562 (gedateerd 1284).
Samenhang
Voor het in de dispositio geïnsereerde vonnis van magister Jacob Castanea, kanunnik en officiaal van Luik, d.d. 1281 juli 1, zie hiervoor Collectie Onze-Lieve-Vrouwekapittel, nr. 31.
Tekstuitgave
Het onderscheid tussen c en t is niet altijd goed zichtbaar.
partners
donateurs











