Nummer 5

1158 januari 3

type

Deel deze oorkonde

Korte samenvatting

Paus Hadrianus IV neemt de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Maastricht in bescherming en bevestigt haar in alle verworven bezittingen.

Latijnse tekst van de oorkonde

Adrianus^a, episcopus servus servorum Dei, dilectis filiis Huberto, preposito ecclesie Sancte Marie de Traiecto Superiori, eiusdem fratibus tam presentibus quam futuris^a in^b perpetuam^b memoriam^b.

Effectum iusta postulantibus indulgere et vigor equitatis et ordo exigit rationis, presertim quando petentium voluntatem et pietas adiuvat et veritas non relinquit.

Quocirca dilecti in Domino filii vestris iustis postulationibus clementer annuimus et prefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et presentis scripti privilegio communimus. Statuentes ut quascumque possessiones, quecumque bona eadem ecclesia impresentiarum iuste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis iustis modis prestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus hec propriis duximus exprimenda vocabulis: quicquid habetis in Wiosello cum ecclesia et decima ipsius ville, quicquid habetis in Serannia cum omnibus appenditiis suis, quicquid habetis in Bemelem cum ecclesia et decima ipsius ville, ecclesiam Sancti Petri cum decima ipsius ville, ecclesiam de Hogehem cum decima ipsius ville, ecclesiam de Herchen cum decima ipsius ville, quicquid habetis in Gladona, tam in molendino quam aliis possessionibus, quicquid habetis in Rosmere et in ecclesia ipsius ville et in domo eiusdem ecclesie cum decima, ecclesias^c de Winch, Emale, Chanaphia et Brosten cum decimis suis, quicquid habetis in Lineren, quicquid habetis in Traiecto in molendinis et curtibus, quicquid habetis in Ambeia et in Serannia, ius quoque parochialis presbiterii et iustitiam synodalem, ecclesiam de Wich cum decima sua, quicquid habetis in ecclesia de Wiscath, quicquid habetis in Mulingia, quicquid habetis in Heldren, quicquid habetis in Holthen, molendina apud Quatuor Turres, quicquid habetis apud Siter et quicquid habetis in Wich. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supradictam ecclesiam temere pertubare aut eius possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolice auctoritate et dyocesani episcopi canonica iustitia.

Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve persona hanc nostre constitutionis paginam sciens contra eam temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita, nisi presumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat reamque se divino iudicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Ihesu Christi aliena fiat atque in extremo examine districte ultioni subiaceat. Cunctis autem eidem loco sua iura servantibus sit pax Domini nostri Ihesu Christi, quatinus et hic fructum bone actionis percipiant et apud districtum iudicem premia eterne pacis inveniant; amen, amen, amen.

(Rota) Ego Adrianus, catholicę ecclesię episcopus, subscripsi. (BV)

(SC) Ego Vbaldus, presbiter cardinalis tituli Sancte Praxedis, subscripsi.

(SC) Ego Iulius, presbiter cardinalis tituli Sancti Marcelli, subscripsi.

(SC) Ego Octauianus, presbiter cardinalis tituli Sancte Cecilie, subscripsi.

(SC) Ego Iohannes, presbiter cardinalis Sanctorum Iohannis et Pauli, tituli Pamachii, subscripsi.

(SC) Ego Yldebrandus, presbiter cardinalis tituli Sanctorum Apostolorum, subscripsi.

(SC) Ego Hymarus, Tusculanus episcopus, subscripsi.

(SC) Ego Gregorius, Sabinensis episcopus, subscripsi.

(SC) Ego Odo, diaconus cardinalis Sancti Georgii ad Uelum Aureum, subscripsi.

(SC) Ego Guido, diaconus cardinalis Sancte Marie in Porticu, subscripsi.

(SC) Ego Iacintus, diaconus cardinalis Sancte Marie in Cosmydyn, subscripsi.

(SC) Ego Iohannes, diaconus cardinalis Sanctorum Sergii et Bachi, subscripsi.

(SC) Ego Odo, diaconus cardinalis Sancti Nicholai in Carcere Tulliano, subscripsi.

(SC) Ego Bonadies, diaconus cardinalis Sancti Angeli, subscripsi.

(SC) Ego Ardicio, diaconus cardinalis Sancti Theodori, subscripsi.

Datum Laterani, per manum Rolandi, sancte Romane ecclesie presbiteri cardinalis et cancellarii, III nonas ianuarii, indictione VI^ta, incarnationis dominice anno M^o C^o L^o VII^o, pontificatus vero domni Adriani pape IIII anno quarto^d.

^a versierde initiaal en vanaf Adrianus tot en met futuris geoblongeerd A.

^b aangegeven met de kapitalen P.P.M. A.

^c vermoedelijk in plaats van het geradeerde decimas A.

^d hierna sluitingsteken A.

Nederlandse vertaling

Paus Hadrianus maakt aan Hubert, proost van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Maastricht, en diens broeders bekend dat hij die kerk in bescherming neemt en hij bepaalt dat al haar bezittingen, die zij tegenwoordig rechtmatig en kerkrechtelijk bezit of in de toekomst via de gunst van pausen, schenking van koningen of vorsten, offers van gelovigen of op andere rechtmatige wijze zal hebben kunnen verwerven, vaststaand en onverzwakt voor hen en hun opvolgers blijven. Het betreft al hun bezittingen in Veldwezelt met de kerk en de tiend van dat dorp, in Seraing met alles wat erbij hoort, in Bemelen met de kerk en de tiend van dat dorp, de kerk van Sint-Pieter met de tiend van dat dorp, de kerk van Heugem met de tiend van dat dorp, de kerk van Herk-de-Stad met de tiend van dat dorp, al hun bezittingen in Glons zowel in de molen als in andere bezittingen, in Rosmeer en in de kerk van dat dorp en in het huis van die kerk met de tiend, de kerken van Wonck, Emael, Kanne en Breust met hun tienden, al hun bezittingen in de Linderhof, in Maastricht in molens en hoeven, in Amby en in Seraing, het recht ook van het parochiepriesterambt en de synodale rechtspraak, de kerk van Wyck met haar tiend, al hun bezittingen in de kerk van Wijshagen, in Moelingen, in Elderen, in Houthem, de molens bij Viertoren en al hun bezittingen bij Sittard en in Wyck. Geen enkele persoon staat het vrij om de Onze-Lieve-Vrouwekerk zonder reden te verstoren of haar bezittingen weg te nemen of weggenomen bezittingen te behouden, te verminderen of met welke plagerijen dan ook te kwellen, maar alles blijft onverzwakt en ongeschonden van hen, terwijl het gezag van de pauselijke stoel en de kerkelijke rechtspraak van de dyocesane bisschop behouden blijven.

Ondertekening door Hadrianus.

Ondertekening door Hubald, kardinaal-priester van de titelkerk van Sint-Praxedis.

Ondertekening door Julius, kardinaal-priester van de titelkerk van Sint-Marcellus.

Ondertekening door Octavianus, kardinaal-priester van de titelkerk van Sint-Cecilia.

Ondertekening door Jan, kardinaal-priester van Sint-Jan en Sint-Paulus, titelkerk van Pammachius.

Ondertekening door Hildebrand, kardinaal-priester van de titelkerk van de Twaalf Heilige Apostelen.

Ondertekening door Imarus, bisschop van Tusculum.

Ondertekening door Gregorius, bisschop van Sabina.

Ondertekening door Odo, kardinaal-diaken van Sint-Georgius ad Velum Aureum.

Ondertekening door Guido, kardinaal-diaken van Sancta Maria in Porticu.

Ondertekening door Hyacinthus, kardinaal-diaken van Sancta Maria in Cosmedin.

Ondertekening door Jan, kardinaal-diaken van Sint-Sergius en Sint-Bacchus.

Ondertekening door Odo, kardinaal-diaken van Sint-Nicolaas in Carcere Tulliano.

Ondertekening door Bonadies, kardinaal-diaken van Sant’Angelo in Pescheria.

Ondertekening door Ardicio, kardinaal-diaken van Sint-Theodorus.

Gegeven te Lateraan, door de hand van Roeland, priester, kardinaal en kanselier van de heilige Roomse kerk, op 3 januari 1158.

Genoemde personen

No items found.

Genoemde locaties

No items found.

Uitgave

Onderstaande tekst zal niet worden vertaald bij het kiezen van een andere taal

1158 januari 3

Lateraan

Paus Hadrianus IV neemt de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Maastricht in bescherming en bevestigt haar in alle verworven bezittingen.

Origineel

A. Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief Kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 45-1. Gelinieerd.

Aantekeningen op de achterzijde: 1^o door 15^e-eeuwse hand: Confirmatio omnium prebendarum (hierna aangevuld door latere, onder meer 18^e-eeuwse handen) et bonorum ecclesie nostre de anno 1157, in hac autem [***] exprimuntur omnia et singula bona que capitulum ab hinc (?) 400 annis et amplius habeatur; anno 1157, 3 ianuarii. – 2^o door 15^e-eeuwse hand: Bulle approbationis omnium bonorum ecclesie nostre ab ecclesia ab antiquis temporibus possessorum. – 3^o door 18^e-eeuwse hand: Adriani pape IIII.

Bezegeling: één bevestigingsplaats voor het aangekondigde zegel van paus Hadrianus IV (LS1).

Afschriften

B. eerste helft 14^e eeuw, Maastricht, HCL, toegangsnr. 14.B001, archief Kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 45-2, afschrift op perkament, naar A. – C. 17^e eeuw, Ibidem, idem, inv. nr. 45, los afschrift. – D. 17^e eeuw, Ibidem, idem, inv. nr. 45, los afschrift. – [E]. vóór 1748, niet voorhanden, maar bekend uit a, oud cartularium van Maastricht. – F. na 1748, Ibidem, toegangsnr. 22.001A, Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht, 14de-20ste eeuw, inv. nr. 199a (cartularium) = Diplomata Trajectensia de anno 800 ad 1664, p. 189-190, onder de rubriek: Adrianus IV, pontifex, altaria atque possessiones ecclesie collegiate Beate Marie virginis Traiecti ad Mosam, diocesis Leodiensis, recenset atque confirmat 3^a ianuarii, 1157, naar a. – G. 1767, Ibidem, toegangsnr. 14.B001, archief Kapittel van Onze Lieve Vrouw te Maastricht, 1096-1796, inv. nr. 32 (cartularium) = Registrum documentorum insignis ecclesia collegiata Beatae Mariae Virginis Traiecti ad Mosam, continens bullas pontificias, diplomata, fundationes, acquisitiones, transactiones et sententias praefatam ecclesiam concernentia. Tomus I ab anno 1096 usque 1599, collectum anno 1767, pag. 9-11, onder de rubriek: Anno 1157, bulla Adriani pape IIII confirmatoria omnium bonorum huius ecclesiae, Stipale dominorum, fol. 5, 29, 31, 93, 173, 175, 201, 237, 292, 299, 485, Stipale privilegiorum, fol. 91, 177, 251, Stipale fabricae, fol. 61, door Nicolaas Vincent, kanunnik van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht, gewaarmerkt door C. Frederix, openbaar notaris, naar A. – H. 18^e eeuw, Ibidem, idem, inv. nr. 45, gecollationeerd afschrift, naar A. – I. 18^e eeuw, Ibidem, idem, inv. nr. 45, eenvoudig los afschrift.

Uitgaven

a. Miraeus-Foppens, Diplomaticum Belgicorum IV, 22-23, cap. 23 (gedateerd 1157), naar [E]. – b. Habets, ‘Houthem-Sint-Gerlach’, 197-199 (gedateerd 1157 januari 3), naar G en I. – c. Franquinet, Beredeneerde inventaris O.L.V. te Maastricht I, 8-13, nr. 4 (gedateerd 1157 januari 3), naar A.

Regesten

Habets, ‘Codex diplomaticus’, 30-31, nr. 36 (gedateerd 1157). – Wauters, Table chronologique II, 409. – Jaffé, Regesta pontificum Romanorum, 671, nr. 7029. – Coenen, Limburgsche oorkonden I, 180, nr. 426 (gedateerd 1157 januari 3). – Haas, Chronologische lijst, 28, nr. 30 (gedateerd 1157). – Idem, Inventaris Onze-Lieve-Vrouw, 81, nr. 45 (gedateerd 1157). – DiBe ID 7569.

Lokalisering

Voor de identificering van het toponiem Wiosellum met Veldwezelt en de historische naamgeving, zie Franquinet, Beredeneerde inventaris O.L.V. te Maastricht I, 9, en Gysseling, Toponymisch woordenboek, 1000.

Datering

In deze periode gebruikte de pauselijke kanselarij de boodschapstijl (zie Strubbe en Voet, Chronologie, 54, en Grotefend, Taschenbuch, 13-14). Aangezien onderhavige oorkonde gedateerd is in het vierde pontificaatsjaar van paus Hadrianus IV (gekozen 4 december 1154) en de zesde indictie (1158), moet de in deze tijd gevolgde boodschapstijl zijn gebruikt.

Samenhang

Onderhavige oorkonde is de vooroorkonde van de oorkonde van paus Urbanus III d.d. 1186 november 8, zie hierna Collectie Onze-Lieve-Vrouwekapittel, nr. 7.

Deel deze oorkonde

partners

donateurs

familie Beijer