Korte samenvatting
Paus Urbanus III neemt naar het voorbeeld van paus Hadrianus IV de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Maastricht in bescherming, bevestigt haar in alle verworven bezittingen en voegt er een aantal bepalingen aan toe.
Latijnse tekst van de oorkonde
Urbanus, episcopus servus servorum Dei, dilectis filiis Gualterio, preposito ecclesie Sancte Marie de Traiecto Superiori, eiusdem fratibus tam presentibus quam futurisa inb perpetuamb memoriamb.
Effectum iusta postulantibus indulgere et vigor equitatis et ordo exigit rationis, presertim quando petentium voluntatem et pietas adiuvat et veritas non relinquit.
Eapropter dilecti in Domino filii vestris iustis postulationibus clementer annuimus et prefatam ecclesiam Sancte Marie de Traiecto Superiori, in qua divino mancipati estis obsequio, ad exemplar predecessoris nostri felicis recordationis Adriani, pape, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et presentis scripti privilegio communimus. Statuentes ut quascumque possessiones, quecumque bona eadem ecclesia in presentiarum iuste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis iustis modis prestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus hec propriis duximus exprimenda vocabulis: locum ipsum in quo prefata ecclesia sita est cum pertinentiis suis, quicquid habetis in Wicsello cum ecclesia et decima ipsius ville,c quicquid habetis in Bemelem cum ecclesia et decima ipsius ville, ecclesiam Sancti Petri cum decima ipsius ville, ecclesiam de Hogehem cum decima ipsius ville, ecclesiam de Herchen cum decima ipsius ville, quicquid habetis in Gladona, tam in molendino quam aliis possessionibus, quicquid habetis in Rosmere et in ecclesia ipsius ville et in donod eiusdem ecclesie cum decima, decimase de Wanch, Emale, Canaphiaf et Brosteng, quicquid habetis in Nerenh, quicquid habetis in Traiecto in molendinis et curtibus, quicquid habetis in Ambeia et in Serannia, ius quoque parrochialis presbiterii et iustitiam sinodalem, ecclesiam de Wich cum decima sua, quicquid habetis in ecclesia de Wiscath, quicquid habetis in Mulingia, quicquid habetis in Helderen, quicquid habetis in Holthemi, molendina apud Quatuor Turres, quicquid habetis apud Siter et quicquid habetis in Wich. Preterea ius et curam parrochialem totius Traiecti sicut eam prepositus nullo mediante tenet a Leodiensi episcopo cum iurisdictione quam in convocatione sinodi rationabiliter habet idem prepositus in burgensibus eiusdem loci. Cum autem generale interdictum terre fuerit, liceat vobis clausis ianuis, exclusis excomunicatisj et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Preterea libertates et immunitates ecclesie vestre iuste collatas, sicut hactenus observate sunt, ratas habemus et eas perpetue temporibus illibatas permanere sancimus. Insuper etiam novas et indebitas exactiones ab archiepiscopis, episcopis, archidiaconis seu decanis aliisque omnibus ecclesiasticis secularibusve personis omnino fieri prohibemus. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat prefatam ecclesiam temere pertubare aut eius possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra serventurk eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolice auctoritate et diocesani episcopi canonica iustitia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve persona hanc nostre constitutionis paginam sciens contra eam temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat reamque se divino iudicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Ihesu Christi aliena fiat atque in extremo examine districte ultioni subiaceat. Cunctis autem eidem loco sua iura servantibus sit pax Domini nostri Ihesu Christi, quatinus et hic fructum bone actionis percipiant et apud districtum iudicem premia eterne pacis inveniant; amen, amen, amen.
(Rota) Ego Vrbanus, catholice ecclesie episcopus, subscripsi. (BV)
(SC) Ego Petrus de Bono, presbiter cardinalis tituli Sancte Susanne, subscripsi.
(SC) Ego Laborans, presbiter cardinalis Sancte Marie Transtiberi tituli Calixti, subscripsi.
(SC) Ego Pandulfus, presbiter cardinalis tituli XII Apostolorum, subscripsi.
(SC) Ego Melior, presbiter cardinalis Sanctorum Iohannis et Pauli, tituli Pamachii, subscripsi.
(SC) Ego Adelardus, tituli Sancti Marcelli presbiter cardinalis, subscripsi.
(SC) Ego Henricus, Albanensis episcopus, subscripsi.
(SC) Ego Paulus, Prenestinus episcopus, subscripsi.
(SC) Ego Iacintus, Sancte Marie in Cosmydin diaconus cardinalis, subscripsi.
(SC) Ego Gratianus, Sanctorum Cosme et Damiani diaconus cardinalis, subscripsi.
(SC) Ego Bob[o], Sancti Angeli diaconus cardinalis, subscripsi.
(SC) Ego Soffredus, Sancte Marie in Via Lata diaconus cardinalis, subscripsi.
(SC) Ego Bollandus, Sancte Marie in Porticu diaconus cardinalis, subscripsi.
(SC) Ego Petrus, Sancti Nicholai in Carcere Tulliano diaconus cardinalis, subscripsi.
(SC) Ego Radulfus, Sancti Georgii ad Uelum Aureum diaconus cardinalis, subscripsi.
Datum Verona, per manum Alberti, sancte Romane ecclesie presbiteri cardinalis et cancellarii, VIto idus novembris, indictione Vta, incarnationis dominice anno Mo Co LXXXVIto, pontificatus vero domni Urbani pape III anno primol.
a versierde initiaal en vanaf Urbanus tot en met futuris geoblongeerd A.
b in kapitalen, eerste letter versierd A.
c hierna ontbreekt quicquid habetis in Serannia cum omnibus appenditiis suis A, als in VO.
d aldus A, lees domo als in VO.
e ecclesias in VO.
f Chanapia VO.
g hierna ontbreekt cum decimis suis als in VO.
h Lineren VO.
i Holthen VO.
j aldus A, lees excommunicatis.
k aldus A, lees conserventur als in VO.
l hierna sluitingsteken A.
Nederlandse vertaling
Paus Urbanus maakt aan Wolter, proost van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Maastricht, en diens broeders bekend dat hij naar het voorbeeld van zijn voorganger, paus Hadrianus, die kerk in bescherming neemt en hij bepaalt dat al haar bezittingen, die zij tegenwoordig rechtmatig en kerkrechtelijk bezit of in de toekomst via de gunst van pausen, schenking van koningen of vorsten, offers van gelovigen of op andere rechtmatige wijze zal hebben kunnen verwerven, vaststaand en onverzwakt voor hen en hun opvolgers blijven. Het betreft de plek zelf waarop de Onze-Lieve-Vrouwekerk is gelegen met alles wat er bij hoort, al hun bezittingen in Veldwezelt met de kerk en de tiend van dat dorp, in Seraing met alles wat erbij hoort, in Bemelen met de kerk en de tiend van dat dorp, de kerk van Sint-Pieter met de tiend van dat dorp, de kerk van Heugem met de tiend van dat dorp, de kerk van Herk-de-Stad met de tiend van dat dorp, al hun bezittingen in Glons zowel in de molen als in andere bezittingen, in Rosmeer en in de kerk van dat dorp en in het huis van die kerk met de tiend, de tienden van Wonck, Emael, Kanne en Breust, al hun bezittingen in de Linderhof, in Maastricht in molens en hoeven, in Amby en in Seraing, het recht ook van het parochiepriesterambt en de synodale rechtspraak, de kerk van Wyck met haar tiend, al hun bezittingen in de kerk van Wijshagen, in Moelingen, in Elderen, in Houthem, de molens bij Viertoren en al hun bezittingen bij Sittard en in Wyck. Bovendien het recht en de parochiale zorg van heel Maastricht, zoals de proost die zonder enige tussenkomst houdt van de bisschop van Luik samen met de jurisdictie die de proost heeft in het bijeenroepen van de synode ten opzichte van de burgers van die plaats. Ofschoon er echter een generaal interdict voor het land geldt, staat het proost en kapittel vrij om met gesloten deuren, met uitsluiting van geëxcommuniceerden en verbodenen en zonder de klokken te luiden, met gedempte stem de goddelijke diensten te vieren. Bovendien bekrachtigt Urbanus de vrijheden en immuniteiten van hun kerk die op de juiste wijze zijn begeven, zoals zij tot nog toe in acht zijn genomen, en hij verordent dat die eeuwig onverzwakt blijven. Daarenboven verbiedt hij nieuwe en onverschuldigde heffingen door aartsbisschoppen, bisschoppen, aartsdiakenen of dekens en andere kerkelijke of wereldlijke personen. Geen enkele persoon staat het vrij om de Onze-Lieve-Vrouwekerk zonder reden te verstoren of haar bezittingen weg te nemen of weggenomen bezittingen te behouden, te verminderen of met welke plagerijen dan ook te kwellen, maar alles blijft onverzwakt en ongeschonden van hen, terwijl het gezag van de pauselijke stoel en de kerkelijke rechtspraak van de dyocesane bisschop behouden blijven.
Ondertekening door Urbanus.
Ondertekening door Petrus de Bono, kardinaal-priester van Santa Susanna.
Ondertekening door Laborans, kardinaal-priester van Onze Lieve Vrouw, gewijd aan Calixtus.
Ondertekening door Pandulf, kardinaal-priester van de titelkerk van de Twaalf Heilige Apostelen.
Ondertekening door Melior, kardinaal-priester van Sint-Jan en Sint-Paulus, titelkerk van Pammachius.
Ondertekening door Alard, kardinaal-priester van de titelkerk van Sint-Marcellus.
Ondertekening door Hendrik, bisschop van Albano.
Ondertekening door Paulus, bisschop van Palestrina.
Ondertekening door Hyacinthus, kardinaal-diaken van Sancta Maria in Cosmedin.
Ondertekening door Gratiaan, kardinaal-diaken van Sint-Cosmas en Sint-Damiaan.
Ondertekening door Bobo, kardinaal-diaken van Onze Lieve Vrouw van de Engelen.
Ondertekening door Soffredus, kardinaal-diaken van Sancta Maria in Via Lata.
Ondertekening door Bolland, kardinaal-diaken van Sancta Maria in Porticu.
Ondertekening door Petrus, kardinaal-diaken van Sint-Nicolaas in Carcere Tulliano.
Ondertekening door Radulf, kardinaal-diaken van Sint-Georgius ad Velum Aureum.
Gegeven te Verona, door de hand van Adelbert, kardinaal-priester en kanselier van de heilige Roomse kerk, op 8 november 1186.
Nadere toelichting
Lees meerpartners
donateurs
