Korte samenvatting
Levalus, zoon van Godfried, ridder, voogd van Maastricht, en van Agnes, vermaakt bij testament aan de abdij van Hocht (te Lanaken) en aan diverse instellingen en particulieren geldbedragen, schoenen, huizen, een molen, opbrengsten van akkerland, cijnzen, wijn en een leen.
Latijnse tekst van de oorkonde
In nomine Domini, amen.
Ego Lenvallus, filius Godefridi, militis, advocati Traiectensis, et Nese, sue uxoris, defunctorum bone memorie, notum facio universis et singulis tam presentibus quam futuris presentes litteras inspecturis et audituris quod auxiliante Domino Ihesu Christo condidi testamentum meum in hunc modum prout subsequitur.
(1) Ego Lenvallus lego in elemosinam .. abbatea et .. conventui in Hogt pro remedio anime mee ad novum altare in ecclesia eorum edificandum et consecrandum sexaginta marchas Leodiensis, recipiendas et habendas de septem bonuariis melioribus terre mee quam habeo, exceptis tribus bonuariis terre, condicione tali addita quod illud novum altare celebretur cottidie una missa et sacerdos celebrans missam habeat in memoria animarum patris mei Godefridi, matris mee Nese, fratris mei Reneri et mei, Lenualli.
(2) Item lego novo conventui begkinarum extra muros Traiectenses in honore beate Katherine de novo constructo ad altare unum in ecclesia earum edificandum sexaginta marchas Leodiensis, recipiendas et habendas de septem melioribusb bonuariisb terre mee arabilis quam habeo, exceptis tribus bonuariis terre primo predictis et aliis septem bonuariis conventui in Hogt assignatis. Cupio et volo quod super istud altare celebretur et cantetur singulis dominicis diebus una missa de Sancto Spiritu, feriis secundis missa pro defunctis, feriis tertiis de beato Nicholao, feriis quartis de domina nostra beata Virgine, feriis quintis de sancta Katherina et sancta Barbara, feriis sextis de sancta Cruce et sabbatis diebus de domina nostra; et sacerdos qui has missas celebraverit et cantaverit, volo quod ipse habeat in memoria animarum patris mei, matris mee, fratris mei prenominatorum et mei, Lenualli, et volo quod Lenuallus, filius fratris mei Reneri defuncti, potest et debet, si voluerit, acquitare et obtinere prenominata quatuordecim bonuaria terre mee de dictis .. conventibus et pro tantis denariis pro quibus ipsis legavi a die obitus mei quandocumque ei placuerit et visum fuerit expedire. Si autem idem Lenuallus dictam terram non acquitaverit, volo quod eadem terra libere et absolute permaneat eisdem .. conventibus imperpetuum et absque aliorum contradictione.
(3) Item lego centum paria calceorum distribuendorum pauperibus imperpetuum infra festum beati Andree apostoli et festum Natiuitatis Christi singulis annis et ad pecuniam recipiendam cum quibus prenominati calcii emantur annuatimc, assigno partem meam molendini fullonum que ad me spectare dinoscitur ut cum redditibus de eadem parte provenientibus emantur horum autem centum parium calceorum distribuendorum singulis annis imperpetuum. Ordino et constituo tutores et mamburnos quatuor de senioribus scabinis Traiectensibus, duos seniores pro parte domini episcopi Leodiensis et duos seniores ex parte domini ducis Brabancie, imperpetuum; et istos calcios amministrabit eisdem scabinis vel amministrare faciet Lenuallus, filius fratris mei Reneri defuncti, et post obitum ipsius Lenualli volo quod duo propinquiores consanguineorum meorum, tam ex parte patris mei quam matris mee, qui pro tempore fuerint, fideliter amministrent .. scabinis predictis, prout est supradictum.
(4) Item lego domum meam pistrinam, in Alto Ponte sitam, novo conventui begkinarum prefato, ita quod dicta pistrina vendatur et cum denariis de ipsa pistrina provenientibus nova domus intra muros begkinarum edificetur et pauperes begkine quibus facultates non fuerint, in eadem maneant absque censu aliquo semper imperpetuum; et ad reparandum tectum et parietes domus istius, interius et exterius, ubi necesse habuerit, lego decem solidos Leodiensis annui census de censibus quos solvunt Gregorius de Kaldario, Henricus dictus Manyart, Henricus dictus Cesar et Iohannes de Yuncis iuxta Mosam de domibus suis, quocumque locorum ex istis pars mea mihi ceciderit per sortem et me habere contigerit, exceptis obventionibus et requisicionibus de istis censibus provenientibus.
(5) Item lego domino Lodeuico de Emale, domino Renero, advocato, fratri suo, domino Lenuallo de Pomerio, militibus, Arnoldo dicto Hane de Fletingis et Godefrido, quondam Ose filio, scabino Traiectensi, triginta libras Leodiensis, recipiendas et habendas de tribus bonuariis melioribus tocius terre mee, ita quod venditis dictis tribus bonuariis et denariis suis receptis, si aliquid excreverit, volo ut illud detur in subsidium nove domus inter begkinas edificande, et non alias.
(6) Item lego fructus tocius terre mee quam habeo, exceptis decem et septem bonuariis terre prenominatis etb exceptab terrab deb Fletingisb et excepta terra monachorum de Iunccis, pro iniustis bonis patris mei, matris mee, fratris mei et meis minus iuste receptis et adhuc detentis et non restitutis, ita quod cum fructibus de ista terra provenientibus omnia iniusta bona restituantur conquerentibus ad bonam veritatem.
(7) Volo eciam quod nemo alius de hiis fructibus provenientibus se intromittat vel recipiat vel colligat ad opus suum convertendis, nisi prius ad plenum iniusta bona recepta restituta fuerint conquerentibus ad meram veritatem. Quibus omnibus redditis et restitutis, lego eandem terram Lenvalo, filio fratris mei, totaliter et non filie. Si autem eundem Lenuallum, Deo iubente, absque liberis mori contigerit, volo et taliter ordino quod eadem terra totaliter vendatur et denarii pauperibus omnibus pro animabus patris mei, matris mee, fratris mei et pro anima mea distribuantur.
(8) Pro quibus fructibus colligendis singulis annis terre predicte et iniusta bona predicta conquerentibus restituendis tantum et non alias, eligo et constituo manusfideles et mamburnos gardianum fratrum Minorum et .. priorem Predicatorum in Traiecto, qui pro tempore fuerint, dominum Lodewicum de Emale, Renerum, advocatum, fratrem suum, dominum Lenuallum de Pomerio, milites, et Godefridum, Ose filium, scabinum Traiectensem; ita quandocumque unum ex hiis quatuor laycis constitutis mori contingerit, si fuerit ex parentela patris mei, volo quod alii tres superstites alium eligant ex parte patris mei; si autem fuerit ex parte matris mee, alium eligant ex parte matris mee. Si autem evenerit quod Lenuallus, filius fratris mei, absque liberis moritur, concedo tutoribus et manusfidelibus prenominatis liberam potestatem vendendi terram predictam et denarios pauperibus distribuendi, prout est supradictum.
(9) Item lego fratribus Minoribus quinque marchas, item Predicatoribus quinque marchas, item fratribus in Wich commorantibus quinque marchas, item Albabis Dominabus duas marchas, item hospitali in Wich viginti solidos, item hospitali novo apud Duos Montes viginti solidos et unum lectum, item leprosis in Wich duas marchas, item omnibus capellis in Traiecto et extra muros ad Traiectum spectantibus cuilibet capelle duos solidos Leodiensis, medietas pars cedat presbitero et altera medietas ecclesie, item Tabule Sancti Spiritus in Traiecto decem solidos Leodiensis et quatuor capones annui census, de quibus solvuntur annuatim domino fundi octo denarii Leodiensis, due galline et tercia pars unius galline, quorum videlicet decem solidorum et caponemd solvit magna curia, ex ista parte ecclesie Sancti Andree sita, octo solidos et quatuor denarios Leodiensis et tres capones et terciam partem unius caponis, et Iutta, quondam amasia Iacobi, militis, viginti denariose Leodiensis et tertiam partem duorum caponum de bonis Winrici.
(10) Item lego in anniversario meo conventui in Hogt unam amam vini de vinea mea, supra montem sitam, imperpetuum, ita quicumque eandem vineam tenuerit, post obitum meum assignet singulis annis in anniversario meo dicto conventui amam vini. Si autem illam amam vini dare noluerit, volo quod idem conventus de Hogt intromittat se de predicta vinea et totaliter obtineat sine aliqua contradictione.
(11) Item lego Lenvallo, filio fratris mei Reneri, et non filie, tertiam partem domus lapidee; item domum et aream cum suis appendiciis, ex opposito dicte domus lapidee sitam; item molendinum meum cum suis appendiciis, quod vocatur Brutmolen; item feudum meum quod teneo de domino de Valkenburg, condicione tali adiecta si ipsum Lenuallum absque liberis, Deo iubente, mori contigerit, quod bona omnia prenominata vendantur et pauperibus distribuantur denarii pro animabus patris mei, matris mee, fratris mei et pro anima mea.
(12) Et ego constituo et eligo tutores seu mamburnos ipsius Lenualli quousque ad annos etatis sue pervenerit, si vixerit, dominum Lodewicum de Emale, dominum Renerum, advocatum, fratrem suum, dominum Lenuallum de Pomerio, milites, et Godefridum, Ose filium. Et de omnibus bonis que sibif legavi in elemosinam etg post mortem ipsius Lenualli, volo quod isti manburni sint potentes vendendi bona prenominata.
(13) Item lego Liberto de Fletingis, fratrih Hane, duas marchas; item lego Elizabeth, puelle filie domini Lodewici de Emale, quadraginta solidos Leodiensis in subsidium vestium suarum; item Helke, filie Reneri, advocati, quadraginta solidos Leodiensis ad vestes suas; item Sybylie, filie Godefridi, Ose filii, eciam quadraginta solidos Leodiensis. Et volo quod iste sex marche recipiantur de dimidio bonuarii terre, sito apud Duos Montes.
Ego igitur Lenuallus condidi testamentum istud de propria et bona mea voluntate eundo, stando, sedendo et iacendo et in veram et meram elemosinam omnia prenominata legavi et volo ut hec legacio firma habeatur et robor obtineat quousque revocacionem in presencia quatuor scabinorum Traiectensium vel plurium.
Huic autem testamento meo condito interfuerunt tamquam testes adhibiti: frater Henricus de Meggelen, gardianus fratrum Minorum, et frater Iohannes de Antwerpia, eiusdem ordinis, frater Francko de Louanio, prior Predicatorum Traiectensis, et frater Vlricus, eiusdem ordinis, Gysilbertus de Moneta, scultetus tam in Traiecto quam curie de Lenculis, et scabinus domine ducisse Brabancie Baldewinus de Molendino, Henricus dictus Grinyart, scabinus tam in Traiecto quam predicte curie de Lenculis, Henricus, filius quondam Henrici de Wich, scultetusi curie prepositi, Godefridus, quondam Ose filius, et Henricus dictus Grinyart, scabini Traiectenses et curie prepositi, Renerus supra Domum, Daniel dictus supra Forum, Francko de Wich, Baldewinusj dictus Caseus, scabini Traiectenses.
Et ego Lenuallus supplico omnibus testibus prenominatis testamenti mei ut qui habent propria sigilla huic scripto testamenti mei conditi velint eadem apponere in testimonium veritatik, quia volo et propono omnia enarrata firmiter observare et peto quod firmiter observentur.
Actum anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo quarto, in crastino Purificacionis beate Marie virginis.
a aldus B, lees abbati.
b op rasuur A.
c bovengeschreven B.
d aldus B, lees caponum.
e in margine van deze tekstregel Nota B, vermoedelijk betrekkend hebbend op het begin van paragraaf 10 op deze regel, waarin de schenking wordt vermeld ten behoeve van het jaargetijde van Levalus.
f aldus B, lees ei.
g abusievelijk nogmaals et B.
h aldus B, mogelijk ontbreekt hierna nog de voornaam Arnoldi. Voor vermeldingen van Arnoud Hane van Vlijtingen, zie Nève, De dertiende-eeuwse schepenoorkonden, 4-5, nr. 1255.10.28, en 150-154, nr. 1297.11.12.
i eerste s verbeterd uit pp B, anticiperend op prepositi.
j op rasuur B.
k aldus B, lees veritatis.
Nederlandse vertaling
Levalus, zoon van wijlen Godfried, ridder, voogd van Maastricht, en van wijlen Agnes, zijn echtgenote, heeft zijn testament als volgt opgemaakt.
(1) Hij schenkt voor zijn zielenheil zestig mark Luiks aan abt en convent van Hocht om in hun kerk een nieuw altaar op te richten en te laten wijden, te ontvangen uit de beste zeven bunder van zijn land, uitgezonderd drie bunder, en op de voorwaarde dat aan dit nieuwe altaar dagelijks één mis wordt opgedragen voor het zielenheil van zijn overleden vader, moeder Agnes en broer Reinier, en van hemzelf.
(2) Verder schenkt hij aan het nieuwe begijnenklooster, dat buiten de muren van Maastricht ter ere van de heilige Catharina is gebouwd, zestig mark Luiks om een altaar op te richten in hun kerk, te ontvangen uit de zeven beste bunder van zijn bouwland, uitgezonderd de eerdergenoemde drie bunder en de andere zeven bunder die toegewezen zijn aan het klooster te Hocht. Hij wil dat aan dat altaar iedere zondag één mis van de Heilige Geest wordt opgedragen en gezongen, iedere maandag een mis voor de overledenen, iedere dinsdag een mis ter ere van de heilige Nicolaas, iedere woensdag een mis ter ere van Onze Lieve Vrouw, iedere donderdag een mis ter ere van de heilige Katharina en de heilige Barbara, iedere vrijdag een mis ter ere van het Heilig Kruis en iedere zaterdag een mis ter ere van Onze Lieve Vrouw. En Levalus wil dat de priester die deze missen opdraagt de zielen gedenkt van zijn vader, zijn moeder, zijn broer en hemzelf en dat Levalus, zoon van zijn overleden broer Reinier, de eerder genoemde veertien bunder land kan, en als hij dat wil, moet kunnen vrijkopen en verkrijgen van de genoemde kloosters en voor zoveel geld als waarvoor hij het op de dag dat hij sterft, heeft vermaakt. Maar als deze Levalus dit land niet vrijmaakt, moet dit vrij en onvoorwaardelijk voor eeuwig en zonder tegenspraak bij deze kloosters blijven.
(3) Ook schenkt hij ieder jaar honderd paar schoenen, te verdelen onder de armen tussen het feest van de heilige Andreas en Kerstmis, en om het geld te verkrijgen om deze schoenen te kopen, wijst hij zijn deel in de volmolen aan dat hem toebehoort, om met die inkomsten de honderd paar schoenen te kopen om ze eeuwig ieder jaar onder de armen te verdelen. Levalus stelt hiervoor als voogden en gevolmachtigden vier van de oudste schepenen van Maastricht aan, twee van de zijde van de bisschop van Luik en twee van de zijde van de hertog van Brabant. Levalus, zoon van zijn overleden broer Reinier, moet deze schoenen aan de schepenen geven of laten geven, en na diens dood moeten twee naaste bloedverwanten die dan leven, zowel van de kant van de vader van Levalus als van zijn moeder, de schoenen aan de schepenen geven, zoals hierboven is gezegd.
(4) Ook schenkt hij zijn bakkershuis bij de Hoge Brug aan het nieuwe begijnenklooster, en wel zodanig dat het bakhuis moet worden verkocht en dat met de opbrengst daarvan een nieuw huis moet worden gebouwd binnen de muren van de begijnen; en de arme begijnen die geen vermogen hebben, mogen daar voor altijd wonen zonder enige cijns te voldoen. Om het dak en de muren van dat huis binnen en buiten te herstellen waar dat nodig is, schenkt hij een jaarlijkse cijns van tien schelling Luiks uit de cijnzen die Gregorius de Kaldario (van de Ketel), Hendrik Manyart, Hendrik Cesar en Jan van de Biesen betalen uit hun huizen langs de Maas, waarvan een deel hem door het lot is toegevallen en hem toebehoort, met uitzondering van de baten en de vorderingen.
(5) Ook schenkt hij heer Lodewijk van Emael, zijn broer Reinier, voogd, en Levalus de Pomerio (van de Boomgaard), ridders, Arnoud Hane van Vlijtingen en Godfried, zoon van wijlen Osa, schepen van Maastricht, dertig pond Luiks, te ontvangen uit de verkoop van de drie beste bunder van zijn land; en als daarvan geld overblijft, moet dat worden gegeven aan de bouw van het nieuwe huis bij de begijnen, en niet anders.
(6) Ook schenkt hij de opbrengst van al zijn land, behalve de genoemde zeventien bunder, het land te Vlijtingen en dat van de monniken van de Biesen, voor de op onrechtmatige wijze verworven goederen van zijn vader, moeder en broer en de minder rechtmatig ontvangen, tot dan gehouden en niet gerestitueerde goederen door hemzelf, zodat met de opbrengsten van dat land alle onrechtmatige goederen worden teruggegeven aan degenen die zich naar waarheid beklagen.
(7) Ook wil hij dat niemand anders zich inlaat met deze inkomsten, ontvangt of inzamelt om ze tot eigen voordeel aan te wenden, tenzij eerst ten volle de onrechtmatig ontvangen goederen zijn teruggegeven aan degenen die naar waarheid klagen. Als alles is teruggegeven en hersteld, dan schenkt Levalus dit land geheel aan Levalus, zoon van zijn broer, en niet aan diens dochter. Als Levalus, de zoon van zijn broer, zonder kinderen overlijdt, dan wil hij dat dit land geheel wordt verkocht en de opbrengst aan alle armen wordt uitgedeeld voor het zielenheil van zijn vader, moeder, broer en dat van hemzelf.
(8) Alleen om deze inkomsten elk jaar van de genoemde grond te verzamelen en om de genoemde onrechtmatig verkregen goederen terug te geven aan degenen die hierover klagen en niet anders, stelt hij als gevolmachtigden de gardiaan van de Minderbroeders en de prior van de Predikheren te Maastricht aan, alsmede Lodewijk van Emael, Reinier, zijn broer, voogd, Levalus de Pomerio (van de Boomgaard), ridders, en Godfried, zoon van Osa, schepen van Maastricht; en wanneer één van deze vier aangestelde leken zou overlijden, dan wil Levalus dat de overige drie iemand anders kiezen uit de familie van zijn vader, als het iemand uit de familie van zijn vader is. Maar als het iemand is uit de familie van zijn moeder, dan moeten ze iemand kiezen uit de familie van zijn moeder. Indien echter Levalus, zoon van zijn broer, zonder kinderen komt te overlijden, dan geeft hij de voogden en gevolmachtigden toestemming om deze grond te verkopen en de opbrengst aan de armen uit te delen, zoals hierboven is gezegd.
(9) Ook schenkt hij aan de Minderbroeders vijf mark, aan de Predikheren vijf mark, aan de broeders in Wyck vijf mark, aan het Wittevrouwen(klooster) twee mark, aan het gasthuis in Wyck twintig schelling, aan het nieuwe gasthuis in Tweebergen twintig schelling en een bed, aan de Leprozen in Wyck twee mark, aan alle kapellen in Maastricht en buiten de muren van Maastricht die tot de stad behoren, aan iedere kapel twee schelling Luiks, waarvan de ene helft aan de priester toekomt en de andere aan de kerk, aan de Tafel van de Heilige Geest in Maastricht tien schelling Luiks en vier kapoenen als jaarlijkse cijns, waarvan jaarlijks aan de grondheer acht penning Luiks wordt betaald, twee kippen en het derde deel van een kip, van welke tien schelling en kapoenen de grote hoeve, gelegen aan gene zijde van de Sint-Andrieskerk, acht schelling, vier penning Luiks, drie kapoenen en het derde deel van een kapoen zal betalen, en Jutta, concubine van wijlen Jacob, ridder, twintig penning Luiks en het derde deel van twee kapoenen uit de goederen van Winrik.
(10) Ook schenkt hij op zijn herdenkingsdag voor altijd aan het klooster in Hocht één aam wijn van zijn wijngaard, gelegen op een berg; en wie ook de houder zal zijn van deze wijngaard, die zal ieder jaar op die dag aan dit klooster één aam wijn leveren. Maar als hij dit niet zou willen geven, dan mag het klooster van Hocht zich deze wijngaard toeëigenen en deze volledig verwerven, zonder enige tegenspraak.
(11) Ook schenkt hij aan Levalus, zoon van zijn broer Reinier, en niet aan diens dochter, het derde deel van een stenen huis, alsook een huis en erf met de aanhorigheden, tegenover het genoemde stenen huis gelegen; ook schenkt hij zijn molen met alle aanhorigheden, die Brutmolen wordt genoemd, alsmede zijn leengoed dat hij houdt van de heer van Valkenburg, op voorwaarde dat indien Levalus komt te overlijden zonder kinderen, al deze genoemde goederen zullen worden verkocht en de opbrengst wordt verdeeld onder de armen voor het zielenheil van zijn vader, moeder en broer en dat van hemzelf.
(12) Hij stelt totdat Levalus, zoon van zijn broer, volwassen is, als hij blijft leven, Lodewijk van Emael, Reinier, zijn broer, voogd, Levalus de Pomerio (van de Boomgaard), ridders, en Godfried, zoon van Osa, als voogden en gevolmachtigden aan. En zij zijn gemachtigd tot verkoop van alle voornoemde goederen die hij heeft geschonken aan Levalus, als deze komt te overlijden.
(13) Verder vermaakt hij aan Liebert van Vlijtingen, broer vang Hane, twee mark; aan Elisabeth, dochtertje van Lodewijk van Emael, veertig schelling Luiks voor haar kleding; verder aan Helka, dochter van zijn broer Reinier, voogd, veertig schelling Luiks voor haar kleding; aan Sybilla, dochter van Godfried, zoon van Osa, ook veertig schelling Luiks. En deze zes mark moeten ontvangen worden uit een halve bunder land in Tweebergen.
Levalus heeft dit testament opgemaakt uit eigen vrije en goede wil om te gaan, staan, zitten en liggen en al het voorgaande uit echte en loutere vrijgevigheid geschonken. Hij wil dat aan dit legaat strikt de hand wordt gehouden en dat het van kracht is totdat het wordt herroepen in aanwezigheid van vier schepenen van Maastricht of meer.
Bij het opmaken van zijn testament waren als getuigen aanwezig: broeder Hendrik van Mechelen, gardiaan van de Minderbroeders, broeder Jan van Antwerpen, minderbroeder, Frank van Leuven, prior van de Predikheren te Maastricht, broeder Ulrik, predikheer, Gijsbert de Moneta, schout zowel van Maastricht als van de hof van Lenculen, Boudewijn de Molendino (van de Molen), schepen van de hertogin van Brabant, Hendrik Grinyart, schepen zowel van Maastricht als van de hof van Lenculen, Hendrik, zoon van wijlen Hendrik van Wyck, schout van de hof van de proost, Godfried, zoon van wijlen Osa, en Hendrik Grinyart, schepenen van Maastricht en van de hof van de proost, Reinier supra Domum, Daniel supra Forum, Frank van Wyck, Boudewijn Caseus (I), schepenen van Maastricht.
Levalus heeft de getuigen van zijn testament verzocht om te bezegelen, indien ze een eigen zegel hebben.
Gedaan op 3 februari 1265.
Nadere toelichting
Lees meerpartners
donateurs
