Korte samenvatting
Magister Jacob Castanea, kanunnik en officiaal van (het hof van) Luik, doet uitspraak in het geschil tussen Wolter, kapelaan van de Sint-Evergisluskapel te Maastricht, procurator van deken en kapittel van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Maastricht alsmede van de kapelanen van de kapellen van Onze-Lieve-Vrouw Minor en Sint-Hilarius, kapellen van het kapittel, enerzijds en Arnoud, pastoor van de Sint-Janskerk te Maastricht, anderzijds inzake de kerkelijke bevoegdheden van de kapelanen, waarbij hij na onderzoek en ingewonnen rechtsadvies de eisen van de pastoor afwijst.
Latijnse tekst van de oorkonde
Universis presentes litteras inspecturis magister Iacobus Castanea, canonicus et officialis Leodiensis, salutem in Domino.
Noveritis quod cum Walterus, capellanus Sancti Euergeselib, procurator .. decani et capituli ecclesie Beate Marie Traiectensis et capellanorum Sancte Marie Minoris et Sancti Hylariic, capellarum ecclesie predicte Beate Marie Traiectensis, nomine procuratorio Arnuldum, plebanum Sancti Iohannis Traiectensis, coram nobis auctoritate ordinaria traxisset in causam, petitionem que sequitur edidit contra eum:
Officialis, dicit Walterus, capellanus Sancti Euergeselib, procurator .. decani et capituli ecclesie Beate Marie Traiectensis et capellanorum Sancte Marie Minoris et Sancti Hylarii, capellarum ecclesie predicte Beate Marie Traiectensis, nomine procuratorio contra Arnuldum, plebanum Sancti Iohannis Traiectensis, quod cum ipsi capellani in possessione fuerint et adhuc sint admittendi oppidanos Traiectenses in terminis dictarum capellarum commorantes in divinis ad dictas capellas et in quatuor sollempnitatibus, videlicet Pasche, Pentecostesd, Omnium Sanctorum et Natalis Domini, sacramenta ecclesiastica administrandi et elemosinas, oblationes et subventiones ab eisdem recipiendi, salvis iuribus et aliis debitis servitiis ecclesie Beati Iohannis predicte, ab ipsis commorantibus impendendis et prestandis, idem reus inimpedimentoe existit minusiuste quominus dicti oppidani dictas capellas more solito frequentent, divina audiant, elemosinas, oblationes et subventiones dictis capellanis exhibeant prout fieri hactenus consuetum est, eisdem oppidanis premissa faciendi inhibendo et ipsos oppidanos a premissis retrahendo et etiam amovendo propria auctoritate per subtractionem ecclesiasticorum sacramentorum eisdem oppidanis ab ipso reo exhibendorum in extremis in preiudicium dictorum decani et capituli, quorum interest tamquam patronorum dictarum capellarum necnon et ipsorum capellanorum non modicum et gravamen.
Quare petit per vos domine officialis idem procurator nomine procuratorio et pro dictis dominis suis dictum reum ad hoc comdempnarif, ut a premissis impedimento, oppositione, inhibitione et subtractione desistat ipsosque capellanos possessione predicta gaudere permittat pacife et quiete cum vobis de premissis constiterit vel de hiis que ad hoc sufficiant, maxime cum premissa dictus reus vel eorum aliqua coram probis recognoverit esse vera. Hec dicit et petit, salvo sibi in omnibus iuris beneficio addendi, minuendi etcetera, protestans quod ei valeant que probabit de premissis ac si plura non proposuisset.
Lite igitur super contentis in dicta petitione a partibus legitime contestata, iurato de calumpnia, factis positionibus et responsionibus etg responsionibusg ad easdem, dictus Arnuldus, rector ecclesie Sancti Iohannis Traiectensis, contra dictum Walterum, procuratorem, factum proposuit infrascriptum:
Officialis, excipiendo peremptorie et ad sui defensionem et ad elidendam partis intentionem dicit et proponit Arnuldus, rector seu investitus ecclesie Sancti Iohannis Traiectensis, contra Walterum, capellanum Sancti Euergeselib, decani et capitulih ecclesie Sancte Marie Traiectensis, capellanorum Minore Sancte Marie et Sancti Hylariic, capellarum ecclesie Beate Marie predicte, quod dictus Arnuldus non debet comdempnarid dicto reo in petitis, sed pocius absolvi ab eisdem, eo videlicet quod licet verum esset quod dictus Arnuldus impedimentum prestaret et se opponeret dictis capellanis super possessione in qua dicti capellani se osserunti essej, hoc tamen dictus Arnuldus facerek posset et iuste, eo videlicet quod dicti capellani dictam possessionem si qua fuit intrarunt si intrarunt, et invaserunt clam et violenter ipsum actorem a dicta possessione eiciendo que quidem possessio, videlicet administrandi sacramenta ecclesiastica, recipiendi elemosinas, oblationes et subventiones ad ipsum Arnuldum pertinet et pertinere debet ratione investiture ecclesie Sancti Iohannis predicti et in qua possessione idem actor quondam fuit et sui predecessores fuerunt in eadem et facere consueverunt illa de quibus fit mentio in petitione dicti procuratoris cum dicte capelle site sint infra limites parrochie sancti Iohannis predicti.
Quare dicit dictus Arnuldus se non esse comdempnanduml dicto procuratori in petitis, sed pocius absolvi ab eisdem et ipsi procuratorio super suis petitis silentium imponi, quod petit idem Arnuldus per vos, domine officiali, fieri et partem adversam sibi in expensis comdempnarif presertim. Cum predicta impedimenta et oppositiones, si que sint, facte fuerint et sunt, auctore procuratore et premissa que in facto consistunt offert se dictus Arnuldus probaturum vel quod sufficiat de eisdem et petit ad probandum admitti, protestans sibi valere de premissis quod probabit.
Lite etiam super dicto facto contestata, factis positionibus et responsionibus ad easdem testibusque productis, diligenter examinatis et eorum depositionibus, ut moris est, publicatis, concluso in causa alio etiam facto ex parte dicti Arnuldi proponito et per interlocutoriam reiecto. Et demum die ipsis partibus ad audiendum ius sive diffinitivam sententiam assignata, partibus per suos procuratores comparentibus et super premissis a nobis diffiniri cum instantia postulantibus, nos visis et cognitis dicte cause meritis, auditis et intellectis que partes coram nobis proponere voluerunt communicatoque iurisperitorum consilio et omnibus rite actis secundum ea que vidimus, cognovimus et audivimus ipsum Arnuldum, plebanum Sancti Iohannis Traiectensis, reum, dicto Waltero, capellano Sancti Euerg[e]sim, procuratori decani et capituli Sancte Marie Traiectensis predicte en capellanorum Sancte Marie Minoris et Sancti Hylarii, capellarum ecclesie predicte Sancte Marie Traiectensis, actori nomine procuratorio et pro dictis dominis suis, ad hoc ut a predictis impedimento, oppositione, inhibitione et subtractione desistat ipsosque capellanos possessione predicta gaudere permittat pacifice et quiete et in expensis litis habite coram nobis inter dictas partes super premissis, quarum expensarum taxationem nobis reservamus, per diffinitivam sententiam condempnamus.
In quorum testimonium et munimen sigillum sedis officialitatis Leodiensis presentibus est appensum.
Datum anno Domini millesimo CCo LXXXmo primo, feria tercia post festum beatorum Petri et Pauli apostolorumn.
a geoblongeerd en versierd A.
b Euergisli B.
c Hilarii C.
d Penthecostes B.
e aldus A, lees impedimento als in BC.
f aldus A, lees condempnari.
g ontbreekt B.
h verbeterd uit capetuli door schrijfhand A.
i aldus A, lees asserunt als in BC.
j hierna cum doorgestreept door schrijfhand A.
k ontbreekt C.
l aldus A, lees condempnandum.
m Euergisli BC.
n hierna sluitingsteken A.
Nederlandse vertaling
Magister Jacob Castanea, kanunnik en officiaal van Luik, maakt bekend dat Wolter, kapelaan van de Sint-Evergisluskapel, procurator van deken en kapittel van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Maastricht en van de kapelanen van Onze-Lieve-Vrouw Minor en Sint-Hilarius, kapellen van de genoemde Onze-Lieve-Vrouwekerk, krachtens zijn functie een zaak voor hen door gewoon gezag aanhangig heeft gemaakt tegen Arnoud, pastoor van de Sint-Janskerk te Maastricht, en de volgende eis bekend heeft gemaakt.
Officiaal, Wolter, kapelaan van de Sint-Evergisluskapel, procurator, zegt tegen Arnoud, pastoor van de Sint-Janskerk, dat deze kapelanen in het bezit zijn van het recht om de Maastrichtse burgers, die binnen de grenzen van de genoemde kapellen wonen, tot de missen toe te laten en hen op vier hoogfeesten, namelijk Pasen, Pinksteren, Allerheiligen en Kerstmis, de kerkelijke sacramenten toe te dienen en van hen aalmoezen, giften en ondersteuning te ontvangen, afgezien van de rechten en diensten die zij aan de Sint-Janskerk moeten leveren. De gedaagde werpt nu ten onrechte een hindernis op, opdat genoemde burgers niet naar gewoonte de kapellen bezoeken, missen horen, aalmoezen, giften en ondersteuning aan de kapelanen uitkeren, zoals gewoonte is, door de burgers tegen te houden dit te doen, hen daarvan af te houden en zelfs te verwijderen op eigen gezag door het onthouden van de laatste kerkelijke sacramenten aan de burgers die door de gedaagde verleend moeten worden, zulks tot groot nadeel van deken en kapittel als vergevers van de kapellen en kapelanen.
Daarom vraagt de procurator uit hoofde van zijn procuratorschap en van de genoemde heren aan de officiaal de gedaagde te veroordelen om zich te onthouden van deze hindering, oppositie en onthouding, en de genoemde kapelanen toe te staan het genoemde bezit rustig en vreedzaam te genieten, wanneer voor de officiaal het voorafgaande voldoende vaststaat, temeer wanneer de gedaagde voor rechtschapenen heeft erkend dat het voorafgaande of enkele zaken daarvan waar zijn. Dit zegt en eist hij met behoud van het recht om zaken toe te voegen of weg te laten etc., waarbij hij getuigt dat voor hem het voorafgaande dat hij zal aantonen, correct is.
Nadat het geschil over de inhoud in de eis, vermeld door partijen, wettig aanhangig is gemaakt, valselijk handelen is afgezworen, argumenten zijn gesteld evenals de antwoorden en de antwoorden weer daarop, heeft de gedaagde, rector van de Sint-Janskerk te Maastricht, tegen Wolter, de procurator, de zaak als volgt voorgedragen.
Officiaal, onder opwerping van de peremptoire exceptie te zijner verdediging en om de bedoeling van de tegenpartij teniet te doen, zegt en stelt Arnoud, rector of pastoor van de Sint-Janskerk te Maastricht, tegen Wolter, kapelaan van de Sint-Evergisluskapel, (procurator) van deken en kapittel van Onze-Lieve-Vrouw te Maastricht, van de kapelanen van Onze-Lieve-Vrouw (Minor) en Sint-Hilarius, kapellen van de genoemde kerk, dat genoemde Arnoud niet veroordeeld moet worden als gedaagde in de eis, maar eerder vrijgesproken moet worden, omdat het waar is dat Arnoud bezwaar opwierp en zich verzette tegen de kapelanen over het bezit waarin zij beweren te zijn, want Arnoud kon dit op de juiste wijze doen omdat genoemde kapelanen dit bezit heimelijk en met geweld zijn binnengedrongen en zij hem er als vertegenwoordiger van de kerk uit geworpen hebben, namelijk uit het toedienen van kerkelijke sacramenten, het ontvangen van aalmoezen, giften en ondersteuning, die aan Arnoud toekomen krachtens de inbezitstelling in genoemde kerk, in welk bezit hij en zijn voorgangers altijd zijn geweest en altijd plachten te doen als vermeld in de eis van genoemde procurator, omdat genoemde kapellen binnen de parochiegrenzen van de Sint-Janskerk zijn gelegen.
Daarom zegt Arnoud dat hij niet veroordeeld moet worden volgens de eis van de procurator, maar veeleer daarvan ontslagen wordt en dat aan de procurator over het door hem geëiste, het zwijgen wordt opgelegd. Verder eist Arnoud dat de officiaal de tegenpartij veroordeelt in de kosten. Aangezien genoemde hindernissen en oppositie als die er zijn, gedaan zijn door de procurator, biedt hij aan de zaken die over het voorafgaande feitelijk bestaan, te bewijzen en vraagt tot bewijs te worden toegelaten.
Nadat nu de rechtszaak over dit feit aanhangig is gemaakt, de feiten gesteld en beantwoord, getuigen voorgeleid, nauwkeurig ondervraagd en hun mededelingen volgens de regels bekend zijn gemaakt, de conclusie door Arnoud inzake een ander feit door tussenvonnis is verworpen, aan partijen de dag om recht of definitief vonnis te horen is aangezegd, de partijen door middel van hun procurator waren verschenen en de officiaal met aandrang vroegen om een uitspraak, heeft de officiaal, gezien en kennis genomen hebbend van de zaak en begrepen wat partijen wilden voordragen, en na advies van rechtsgeleerden en overziend dat alles volgens de regel rechtmatig gebeurd is, hetgeen deze heeft gezien, gekend en gehoord, door definitief vonnis geoordeeld dat Arnoud, pastoor van de Sint-Janskerk te Maastricht, gedaagde, ten behoeve van Wolter, kapelaan van de Sint-Evergisluskapel, procurator van deken en kapittel van Onze-Lieve-Vrouw te Maastricht en van de kapelanen van Onze-Lieve-Vrouw (Minor) en Sint-Hilarius, kapellen van de genoemde Onze-Lieve-Vrouwekerk, eiser krachtens procuratie van zijn heren, afstand doet van genoemde hinder, oppositie, verbod en onttrekking en aan genoemde kapelanen toestaat hun bezit vreedzaam en rustig te genieten. Hij veroordeelt Arnoud tevens in de kosten van het geschil, waarvan hij zich de taxatie voorbehoudt.
Bezegeld met het zegel van het officialaat van Luik.
Gegeven op 1 juli 1281.
Nadere toelichting
Lees meerpartners
donateurs
